Düşünce

Bozkır Türklerinde Cihan Hakimiyeti Anlayışı

Bozkır Türkleri’nde, yönetimde söz hakkı olan herkesin en büyük hayal ve gayesi tüm cihana hakim olmaktan geçmekte idi. Bu hayali gerçekleştirmek için birçok mücadeleler verilmiştir. Hükümdarın cihana hakim olma hayalinin temelinde ise tanrı tarafından verilen kutun bedelini dünyaya hakim olarak adet ve düzeni sağlamak şartıyla ödemek inancı bulunuyordu.

Bozkır kavimlerin de hükümdarın hayali olan cihan hakimiyeti anlayışını ilk olarak Oğuz Kağan destanında görmekteyiz; Oğuz Kağan gökten ışık demeti halinde inen kızla ve gölün ortasındaki ağacın içindeki kızla evlendikten sonra düzenlediği toya halkı davet etmiştir. Bu toy esnasında sırasında yaptığı konuşmada kendi hükümdarlığını ilan ederek gökyüzünün otağları güneşin ise bayrakları olduğunu söyleyen Oğuz Kağan bütün cihanın kendisine tabi olacağını ifade etmiştir. Bu toydan sonra ise diğer ülkelerin hükümdarlarına gönderdiği emirde kendisinin Uygurlara hükümdar olduğunu ve dünyanın da hükümdarı olacağını bu nedenle diğer hükümdarın ona tabi olmalarını istemektedir. Olmayanlarla ise savaşacağını belirtmektedir.

. Oğuz Kağan Destanında, görülen “güneş bayrağımız, gök çadırımız olsun” ifadesi dünya hakimiyetini simgelemiştir. Oğuz kağan bu toy sonrasında kendisine tabi olmayan hükümdara karşı sefere çıkmış ve bu sefer esnasında Oğuz Kağana ilahi bir kılavuz olarak gönderilen gök yeleli kurt önderliğinde birçok yeri fethetmiştir. Oğuz Kağan Destanı ve Orhun Yazıtlarında görüldüğü gibi Türkler dünyayı dört köşe olarak kabul etmekteydiler. Türk kağanları için dört tarafa ordu sevk edip, dört taraftaki milletlere tabi kılmak ve onları düzene sokmak, dünya hakimiyetini gerçekleştirmek anlamına gelmekteydi. Bilge Kağan Orhun Yazıtlarında, “Doğuda gün doğusuna, güneyde gün ortasına, batıda gün batısına, kuzeyde gece ortasına kadar bütün ülkeleri ve onun içindeki milletleri tabi kıldım. Bunca milleti düzene soktum” geçen sözleriyle cihan hakimiyetini gerçekleştirmiş bir hükümdar olarak görülmektedir.

Cihan hakimiyetinin görüldüğü bir başka yer ise Uygurların Türeyiş destanıdır. Uygurların Türeyiş destanı, Bögü-Han ve akınları kısmında Uygur hakanın cihan hakimiyeti anlatılmaktadır. Uygur hükümdarı Bögü Han’a Tanrı tüm dünya dilleri bilen üç karga vermiş ve bu kargalar Uygur hükümdarına ülkesindeki olaylar hakkında bilgi vermekteydi. Bögü Han bir diğer rüyasında ise beyaz elbiseler giymiş bir ihtiyar Bögü Han’a bir yeşim vermiş ve bu taşı muhafaza ederse dünyanın dört bir tarafına hakim olabileceğini söylemiştir. Bu rüyayı da devlet ileri gelenleri ile paylaşan Bögü Kağan ordusunu alarak batı yönüne seferler düzenlemiştir.

Oğuz Kağan destanı ve Uygurların Türeyiş efsanesinin Bögü-Han ve seferleri bölümünde görüldüğü üzere, hükümdarların başlıca amacı cihan hakimiyetini sağlamak olmuş ve bu amaç uğruna nice mücadeleler verilmiştir.

Begüm Şen

Anadolu Tarih Yazı İşleri Sorumlusu ve Yazarı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tarih bölümü mezunuyum.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu