Dünya Tarihi

Paganlardan Günümüze Halloween (Cadılar Bayramı)

Cadılar Bayramı, 31 Ekim tarihinde kutlanan bir bayramdır. Köken olarak Roma’ya ait olan meyve, tohum ve bereket tanrıçası Pamona ile ilişkilendirilmektedir. Yaz ayının bitişi ve tarım faaliyetlerinin son bulması ile Cadılar Bayramı kutlanmaktadır. Bayram için özel kostümler, maskeler ve etkinlikler hazırlanmaktadır. Avrupa kavimlerinden Keltiklerin “samhain” olarak adlandırdıkları hasat festivali ve Katoliklerin 1 Kasım’da kutladıkları “Azizler Günü” Cadılar Bayramının kaynağı olarak görülmüştür. Tarım kültürü ve ruhlar dünyası ile bağlantı kurulan Cadılar Bayramı, Avrupalı göçmen tarafından ABD’de yayılmıştır. Cadılar Bayramı, Amerika’nın en popüler etkinliklerden birisi olmak üzere günümüzde de kutlanmaya devam etmektedir.  Hem pagan hem de Hristiyan bir tarihi olan Cadılar bayramı, mevsim dönüşleri zamanında kutlanmaktadır.

Amerika’da Cadılar Bayramı, dikkat çeken önemi bir kültürdür. Ev dekorasyonlarının yapılması, meyve ve sebzelerin sergileri, hasat figürleri ile kâğıt cadılar yapımı ve bunun dışında kostüm giymek ve kentsel sokaklarda maske takmak bayrama özel aktivitelerdendir.  Cadılar Bayramı kutlamalarında insanlar balkabağı, kabak, başak ve bir şekilde “hasadı” temsil eden sebzeleri bayramın simgesi olarak hazırlamaktadırlar.

Verandalarda ya da ağaçlardan asılı kargaya benzer figürlerde hazırlıklara dâhildir. Keltik yeni yılının başladığı ilk kış gününde kutlanan festivalin amacı ruhlar dünyası ile ilişki kurulmaya çalışılmaktadır. Aynı şekilde Cadılar Bayramının kaynağı olarak bir başka özel gün ise, Katoliklerin 1 Kasım’da kutladıkları “Azizler Günü” olarak tarihlendirilmiştir. Cadılar Bayramı, tarım işleri ve mevsim geçişleri arasındaki döneme tarihlendirilerek yeni yılın gelişi ile ilişkilendirilmektedir.

Cadı (Hexe) terimi ilk kez hukuki bir metinde 1419 yılında geçmiştir.[1] Halloween kelimesi köken olarak ‘All Hallows’ Eve’den gelmektedir. Yaklaşık olarak 1500’den önce, ‘hallow’ (kutsal anlamına gelen Eski İngilizce hálga’dan türetilmiştir) genellikle kutsal bir şahsiyete veya özellikle bir azize atıfta bulunmak üzere kullanılmaktadır. [2]Cadılar Bayramı, kökeni iki bin yıl önce İrlanda, İskoçya ve Galler’de yaşamış olan Keltlere dayanmaktadır. Keltler, Yunan ve Romalı yazarlar tarafından Keltoi olarak adlandırılmaktadırlar.[3]

Kelt kültürüne göre her yıl 1 Kasım günü yeni yılı kutlamaktaydılar. Cadılar Bayramı (Halloween) Batı dünyasında 31 Ekim günü kutlanan önemli festivallerden biri olmuştur.[4] Kökeni, meyve ve tohumların tanrıçası Pomona’nın Roma Bayramı ya da Parentalia olarak adlandırılan ölülerin festivaline dayandığı düşünülmüştür bazı folklorcular tarafından. Bunun yanında yazın sonu anlamına gelen Samhain ya da Samuin Kelt Festivaliyle ilişkilendirilmiştir.[5]

Cadılar Bayramı’nın üzerinde durulması gereken önemli dört yönü vardır.

Birincisi hem pagan hem de Hıristiyan bir tarihe sahiptir. İkincisi, takvimdeki konumu – sonbaharın sonunda/kışın başında – her zaman kısmen bir hasat kutlaması olarak hizmet ettiği anlamına gelir. Üçüncüsü, dünyadaki diğer ölü festivalleriyle ilgilidir ve bu nedenle her zaman kasvetli, hatta hastalıklı bir unsur olmuştur. Son olarak ise pagan yılbaşı kutlaması ve neşeli hasat şöleni birleşimi de ona boğuk bir yön vermiş ve neredeyse her zaman partiler ve yaramazlıklarla gözlenmiştir.

Eski bir kırsal ve tarım festivali olarak görülen Samhain festivali, yazın sonunu kışın başlangıcını temsil ederken zamanla bu ekonomik bir bakış açısına dönüşmüştür. Kışın gelmesiyle içeri stok yapılan yoğun bir dönem olmuştur. Kehanetleri ve öteki dünya ile bağlantısından dolayı Cadılar Bayramına miras olmuştur. [6]Samhain festivalinde insan ve kurban etme uygulaması tartışmaya açık ve kesin olmayan bir konu olmuştur. Cadılar Bayramı’nın pagan kökenlerinin kurban etme uygulaması kanıt olarak görülmemiştir. Samhain bir ölüler bayramı olmakla Cadılar Bayramı ile aynı amacı taşımaktadır. [7] 

Keltlerin Yılbaşı Günü olan Samhain, tıpkı Hristiyanların Paskalya kutlamalarında yumurta veya tavşanlar gibi Hristiyan doğurganlık sembollerinin kullanılması gibi Samhain’de de benzer şekilde yeni kıyafet giyilmesiyle sembolize edilen, benliğin yemlenmesi ve özel giyseler (çiçekli Paskalya boneler) ve din kıyafetleri bir tanrının ölümü ve yenden doğuşunun sembol etmektedir. [8] Avrupa kavimleri içerisinden Keltiklerin “samhain” olarak isimlendirdiği Keltik yeni yılının başladığı ilk kış gününde kutlanan festival ile Halloween’in kaynağı bağdaştırılmıştır. Kelt Kültürüne ait olan samhain, 4 mevsim döngüsünde Keltik yeni yılının başladığı ilk kış gününe denk gelmektedir. Festivalin amacına ve içeriğine bakacak olursak, ruhlar yaşayanların dünyasına yolculuk yapar, insanlar ise bu ruhlar için ateşler yakarak çeşitli maskeler takıp ikramlar yapmaktadırlar. Yeni yılın 13 Mayıs gününde Papa Boniface IV tarafından St. Mary ve inançları yoluna hayatlarını kaybetmiş tüm hristiyanlar için onların ruhlarını anma günü olarak belirlenmiştir.

MS 731 tarihinde Papa Gregory III tarafından “1 Kasım” “Azizler Günü” olarak ilan edilmiştir. Gecenin bir gün öncesi olan 31 Ekim de “tüm kutsalların gecesi” (eve of all hallows) ya da “kutsallar gecesi” (all hallow even) zamanla “halloween” olarak bilinmeye başlanmıştır. [1]Cadılar Bayramın tarih olarak yaz sonuna denk gelmesi ve meyve tohumlarının tanrıçası ile ilişkilendirilmesi tarımla alakalı bir bağının olduğunu göstermektedir. Yaz sonunda tarım işlerinin bitmesi yeni yılın gelişi, yeni yılsonunda tekrar gelecek tarım dönemin beklenişi Cadılar Bayramı’yla tarım işleri ve mevsim geçişleri arasındaki ilişkiyi göstermektedir. [2]

Bu ritüellerin pagan kültüründen zamanla harmanlanarak tarihsel süreç içerisinde halloween adı verilen kutlamanın inanç ve pratikler açısından zenginleşmesi sonucunda Hristiyanlık içerisinde yerini almıştır. Romalıların Parantelia’ya yani ölüler bayramı ile ilişkilendirilen Cadılar Bayramı ile ölüler ve yaşayanlar arasındaki bağı kuvvetlendirmek pek çok motif barındırmaktadır. [3] Genellikle gece kutlanan, özellikle Yılbaşı Gece’sinden sonrasının önemli olduğu Cadılar Bayramı’na yetişkinlerin tahmini yüzde 65’i katılmaktadır. [4] Cadılar Bayramı’nda harcanan para miktarı, her yıl kostümlere ve ayrıca parti aksesuarlarına 3 milyar doları bulmaktadır. [5]


[1] Coşkun, Nilgün Çıblak, And Harika Zöhre. “Küreselleşme ve Tüketim Kültürünün Yaygınlaşması Bağlamında Türkiye’de Cadılar Bayramı.” Electronic Turkish Studies 9.3 (2014).S.500-501

[2] Coşkun. (2014). s.501

[3] Ertürk, Erbil “Halloween-Cadılar Bayramı”. Ataum 37, 2011. s.18-19

[4] Rogers,.s.17.

[5] Rogers. s.17.


[1] Akın, Haydar. Ortaçağ Avrupası’nda cadılar ve cadı avı. Phoenix Yayınevi, 2011, s.67.

[2] Morton, Lisa. Trick or treat: A history of Halloween. Reaktion Books, 2013. s.11.

[3] Marton, s.12.

[4] Özel, Meltem, “Kültür Emperyalizmi Bağlamında Türkiye’de Cadılar Bayramı.” Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi 14.54: 75-92. s.75.

[5] Rogers, Nicholas. Halloween: From pagan ritual to party night. Oxford University Press, 2002.s.17

[6] Rogers. s.27.

[7] Rogers. s.30.

[8] Santino, Jack. “Halloween İn America: Contemporary Customs And Performances.” Western Folklore 42.1 (1983): 1-20. S.6.

KAYNAKÇA

Akın, Haydar. (2011), Ortaçağ Avrupası’nda Cadılar Ve Cadı Avı. Phoenix Yayınevi, İstanbul.

Morton, Lisa.(2013),  Trick or treat: A history of Halloween. Reaktion Books.

Özel, Meltem, (2019),  “Kültür Emperyalizmi Bağlamında Türkiye’de Cadılar Bayramı.” Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi 14.54: 75-92.

Rogers, Nicholas. (2002), Halloween: From pagan ritual to party night. Oxford University Press.

Santino, Jack. (1983),”Halloween İn America: Contemporary Customs And Performances.” Western Folklore 42.1.

Coşkun, Nilgün Çıblak, And Harika Zöhre. (2014), “Küreselleşme ve Tüketim Kültürünün Yaygınlaşması Bağlamında Türkiye’de Cadılar Bayramı.” Electronic Turkish Studies 9.3. Ankara.

Ertürk, Erbil (2011), “Halloween-Cadılar Bayramı”. Ataum 37.

Brandes, Stanley. (1998), “The Day of the Dead, Halloween, and the quest for Mexican national identity.” Journal of American Folklore 359-380.

Ayşe Nur Büyükgök

Necmettin Erbakan Üniversitesi/Eskiçağ Tarihi Yüksek Lisans

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu