MakaleSanat Tarihi

Caravaggio’nun Contarelli Şapeli’ndeki Yapıtlarına Yolculuk

Sanat Tarihi

   İnşaası 1518 yılında başlayıp, 1589 yılında tamamlanan San Luigi de Francesi kilisesi dönemin özelliği olan Barok mimari tarzına sahiptir. Kilisenin giriş kapısında ana altara kadar uzanan bazilikal apsenin her iki yanında farklı kardinaller tarafından yaptırılan on adet şapel bulunmaktadır. Bu şapellerden en ünlüsü üç adet Caravaggio tablosunu barındıran ve Aziz Matta’ya adanmış olan Contarelli Şapeli’dir.[1]

  Şapel’ de bulunan yapıtları analiz edebilmek için sanatçının yaşamış olduğu dönemin şartlarına kısaca değinecek olursak; bu dönem de İtalya’da sanat değişmeye başlar Rönesans sanatının temel kurallarını reddeden figürleri uzatarak farklı biçimlerde göstererek deforme eden , resmin ana unsurlarından olan rengi ve perspektifi gerçeklikten uzaklaştırarak kullanan maniyerizme doğru yönelir. Maniyerizmi izleyen Barok resim sanatı Katolik kilisenin koruyuculuğunda 17. Yüzyılın ilk yıllarında ortaya çıkmıştır.

Barok resim tarzının en öne çıkan özelliklerinden biri şüphesiz ortaya çıktığı dönemde dinsel konuların yoğun bir şekilde işlendiği ve bu faaliyetlerin kilisenin baskısı altında, kilisenin belirlediği çerçeve içerisinde ele alınmasıdır. Bu dönemde Katolik kilisesi  dindar kesimin inancını coşturmak için mucize sahnelerinin, vecd, gaipten haber alma sahnelerinin tasvirini teşvik eder. Daha ileri giderek sanatçının hayal gücünü ve dışa aktarımını sınırlar. Caravaggio’nun bahsi geçen eserleri de bu dönemde yapılmasına rağmen sanatçının gerçekçi üslubunun ortaya çıkmasına engel olamamıştır. Caravaggio’nun kompozisyonlardaki figürleri modellere bakarak yaptığı bunları halk arasından seçtiği bilinmektedir. Bu tutumunu mitolojik ve dinsel konulu resimlerinde bile bırakmamıştır.[2]

Caravaggio’dan Contarelli Şapeli için üç adet resim yapması istenir. Yapılacak resimlerin  konusu ise  hayatnı vergi memuru olarak geçiren Aziz Matta’dır. Ele alınan sahneler ise çağrı, vahiy ve şehit oluşudur.

AZİZ MATTA’YA ÇAĞRI

Caravaggio’nun 1599 yılında başladığı 1600 yılında tamamladığı resim 322×340 cm boyutlarında şapelin sol duvarında bulunmaktadır. Bu sahne İncil’de şu şekil de tasvir edilmiştir; “ İsa oradan geçerken vergi ofisinde oturan ve Matta olarak isimlendirdiği bir adam gördü. Ona beni takip et”dedi ve Matta kalktı İsa’yı takip etti.[3]

Resimde sol tarafta bir masa ve etrafında beş kişi bulunmakta, sağ tarafta İsa ve Aziz Peter ayakta durmaktadır. Levi(Aziz Matta) sahnede henüz bir vergi memurudur ve vergi ofisinde kumar masasını andıran bu ortamda iki ayrı dünyayı simgeleyen insanın karşılaştığı an yansıtılmaktadır. Kilisenin Caravaggio’dan istediği İsa’nın çağrısından önce bir vergi memuru olan Levi’nin çağrısıyla birlikte mucizevi bir şekilde Aziz Matta’ya dönüşmesidir. Caravaggio alışılmışın dışına çıkarak resmin merkezine İsa’yı almamıştır. İsa sağ tarafta Aziz Peter’in arkasında kalmaktadır.

Caravaggio’nun güçlü gölge ışık kullanımını ve resim kompozisyonunu dramatik bir açıdan ele alışıyla Barok sanatının en özgün kullanıcılarından biri olmuştur. Resimde gördüğümüz oda da tahta kepengi açılmış pencereden değil de sağ üstte tablonun dışında kalan bir ışık kaynağından gelmektedir. Bu ışığın görevi izleyicinin dikkatini masanın etrafına oturmuş olan figürlerin oluşturduğu gruba çekmek asıl hikayeyi anlatmak geri kalan kısımları gizlemektir. Sanatçı bu yapıtta ışığı kullanma yöntemiyle büyük bir yenilik yapmıştır. Caravaggio ‘nun  XVI. Yüzyıl sonunda uyguladığı bu tekniğe “ tenebrizm” denir.

Resimde İsa odaya sağdan kendi sağ elini aydınlatan bir ışık hüzmesi ile birlikte girmektedir. İsa sağ eliyle Matta’yı çağırmaktadır. Işık bu daveti işaret etmekte ve çağrıya gizemli bir hava katmaktadır. Bu işaret sahnesi  Michalengelo’nun “Adem’in yaratılışı” resmini çağrışmaktadır. Burada  İsa tanrıdan aldığı ilahi güçle Levi’yi Aziz Matta’ya dönüştürmektedir. Aziz Matta çağrılan kişinin kendisi olduğundan emin olmadığı için eliyle “ben mi” diye sormaktadır. İsa ‘nın güçlü çağrı etkisine karşın Matta’nın emin olamayışı ve tereddütü sahnede tezatlık oluşturmaktadır. Bu resimde her şahsın karakteri ayrı ayrı oluşturulmuş ve ortaya konmuştur. Sol taraftaki genç ve arkasındaki adam para saymakla meşguller, İsa ve Peter dışındakiler o döneme ait görülen günlük giyişiler içinde betimlenmiştir. Masanın üzerinde bir para kesesi , defter, hokka ve divit yer almaktadır. Bu nesneler verginin toplandığı maddi dünyayı gösterir. Diğer tarafta İsa ve Peter’in temsil ettiği manevi dünya vardır.[4] 

AZİZ MATTA’NIN ESİNİ

Caravaggio burada Matta’yı kendisine İncil’i esinlediğine inanılan melekle birlikte resmedilmiştir. Caravaggio’nun ilk yaptığı ve geri çevrilen resimde Matta, kaba saba halî, terli aln ve çıplak kirli ayaklarıyla saygın bir yazardan çok bir köylü gibi durmaktadır.[5]

292×186 cm boyutlarındaki Aziz Matta’nın hayatındaki dönüm noktalarından biri olan bu resimde karanlık bir mekanda gökten inerek ilham veren melek ve bu ilham ile İncil yazan Matta yer almaktadır. [6]

Matta burada sol dizini sandalyeye dayamış bir şekilde ayakta durmaktadır. Zarifçe tuttuğu kalemi yukarıda duran meleğe bakışları ve ince uzun sakalıyla artık kilisenin beklentisini karşılayan ,olması beklenen aziz görünümündedir. Sahneye ışık yukarıdan kadrajın dışında bir yerden gelmekte ve melekte bu ışıkla beraber aşağıya azize doğru yönelmektedir. Aynı zamanda bu ışık resme anıtsallık kazandırmıştır.

AZİZ MATTA’NIN ŞEHİT EDİLİŞİ

323×343 cm boyutlarındaki resim Aziz Matta’nın şehit edilişini anlatmaktadır. Yaygın bir inanışa göre Matta, Mısır ve Etiyopya ‘da Hristiyanlığı yayarken Kral Hirtacus, Hristiyanlığı seçmiş ve vaftiz olmuş önceki Kral Egippus’un Matta tarafından kutsanmış ve iki yüzden fazla bakirenin başı ilan edilmiş olan kızı Ephigenia’yla evlenmek ister. Matta Kralı’da ayine çağırır ve burada be evliliğe adayın Tanrı’nın hizmetçisi bir bakire olması sebebiyle açıkça karşı çıkar ve kralı suçlar. Sonuçta öfkelenen Kral ayin bitiminde adamlarını gönderir ve altarın önünde azizi öldürtür.[7]

Resimde katil ve Aziz Matta kompozisyonun ortasında yer alır. Figürler dehşete kapılmış ifadelerle hareket etmektedirler. Ayakta duran katil bir eliyle Matta’nın elini tutarken diğer eliyle de kılıcını kaldırmaya hazırlanmaktadır. Matta ise bir bulut üzerinden kendisine şehitlik sembolü olan palmiye yaprağını uzatan meleğe doğru uzanarak resime ruhani bir atmosfer kazandırmaktadır. Resmin dramatik etkisini arttıran ışık karanlık kompozisyona sert bir biçimde sol üst köşeden gelerek merkezdeki ana figürleri güçlü bir biçimde aydınlatmaktadır.

 

 

[1]  Erdal Kara, “Caravaggio ’nun Contarelli Şapel Resimlerinin Mimari Mekanla İlişkisi”,Mimar Sinan Üni. Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü, C.I, S.3 (2018) :2

[2] Özlem Kaçmaz Ateş, Öncü Bir Sanatçı Caravaggio ve “ Aziz Matta’ya Çağrı”, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakultesi Sanat Dergisi ,(2019) 192.

[3] Kaçmaz Ateş,” Öncü Bir Sanatçı Caravaggio ve “ Aziz Matta’ya Çağrı”,193.

[4] Kaçmaz Ateş,” Öncü Bir Sanatçı Caravaggio ve “ Aziz Matta’ya Çağrı, 200.

[5] Uşun Tükel, Serap Yüzgüller, Batı Sanatında İkonografi,( İstanbul: hayalperest Yayınevi, 2018),146.

 

[6] Kara, “Caravaggio ’nun Contarelli Şapel Resimlerinin Mimari Mekanla İlişkisi”,4.

[7] Tükel, Yüzgüller,  Batı Sanatında İkonografi,146.

Kaynakça

 

ATEŞ KAÇMAZ, Özlem, Öncü Bir Sanatçı Caravaggio Ve “Aziz Matta’ya Çağrı”, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi   2019.

KARA, Erdal, “ Caravaggio’nun Conteralli Şapel Resimlerinin Mimari Mekanla İlişkisi”, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi  Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü, C.I, S.III,2018.

TÜKEL, Işın-Serap , Yüzgüller,   Batı Sanatında İkonografi, İstanbul 2018.

 

Fulya Özkan

İstanbul Üniversitesi Tarih ve çift anadal programı ile Sanat Tarihi okumaktayım. Sanat Tarihi ile ilgili yazılar yazıyorum.

İlgili Makaleler

2 Yorum

  1. Lisede seninle tarih konuşurduk şimdi ise senin yorumunu okumak çok güzel… Yürüdüğün yolda mutlu olduğunu bilmek güzel canım arkadaşım ❤️

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu