ArkeolojiÇeviri YazılarDünya Tarihi

Hititlerde Büyücülük: Išharuwalı Hepatarakki (CTH 397) Ritüeli ve Tercümesi

İnsanlık tarihi kadar eski kabul edilen büyü diğer kavimler gibi Hititler döneminde de kültürün önemli bir parçası olmuştur. Bu yazımızda Išharuwalı Hepatarakki (CTH 397) Ritüeli hakkında bilgi vererek tercümesini sizler için yapacağız. Keyifli okumalar!

Hititçe karşılığı alwanzatar[1] olan büyü, III. Binyıl Mezopotamya uygarlıklarında da görülmekteydi. Hititlere büyünün gelmesi ve gelişmesinde Kizzuwatna Krallığı’nın (günümüzde Çukurova bölgesi) ve çevresindeki toplulukların, Hurrice ve Luvice konuşan toplulukların etkili olduğu söylenmektedir.[2] Büyü, Hitit kültüründe ise oldukça önem arz etmiş bu da Hitit metinlerinde oldukça göze çarptığı için günümüzde Hitit büyücülüğü üzerine akademik olarak sayısız çalışmalar yapılmıştır. Bu büyülerin maksadı insanların iyiliği için de yapılmış olsa bazı büyüler insanlar için ölümcül ya da zarar verici bir etken bırakmak için yapılmıştır. Unutmamak gerekir ki büyü, sadece Hitit toplumuna ait olmamış ve her toplumda büyük rağbet görmüştür. Hitit metinlerinden yola çıkarak büyülerin ak büyü ve kara büyü olarak ikiye ayrıldığını görmekteyiz.

Ak Büyü ve Kara Büyü

Ak büyü toplum tarafından da kabul edilen ve iyi niyetler amacı ile yapılan büyünün ismidir. Ak büyü ayrıca tedavi yöntemi olarak da kullanılmıştır. Kara büyü ise insanlara zarar vermek amacı ile yapıldığı için bu ismi almış ve ne kadar da toplum tarafından istenilmese bile yaptırılmıştır. Hitit toplumu genelinde de kara büyünün hem insanları hem de ülkeyi kötüye sürükleyeceği düşünüldüğü için hem yaptıran kişi gizlice yaptırırdı hem de toplumda tasvip edilmemiştir. Eski krallık dönemi krallarından I. Hattušili’nin Vasiyetnamesi’nde büyüye çok sert tepki gösterip karşı çıkmıştır. Bundan dolayı kara büyünün yapılması Hitit Yasaları[3]’nda ölümle cezalandırılıyordu.[4] Hitit yasaları neyin kara büyü olarak kabul edeceğini de şu şekilde belirtmiştir: §44B (II 55-56) “Eğer herhangi biri, bir adamı (kutsal manada) temizlerse, kurban maddelerinin arta kalan malzemelerini ölü yakma alanına götürsün. (Böyle yapılmayıp) kimin evine ya da tarlasına götürür[se], bu bir büyüdür. [Kralın mahkemesi](nin çözmesi gereken bir konudur).[5]

Kral ve hanedanın dışındaki insanlara yapılan karşı büyü ritüelleri[6] olarak geçen metinlerden birisi de Išharuwalı Hepattarakki (CTH 397)[7] ritüelidir.

Metin ve Tercümesi:

§1

UMMA fḪepattarakki MUNUSŠU.GI URUZuḫāruwa

[m]ān alwanzaḫḫantan UN-an EGIR-pa lāmi

[n]=an=šan ANA GIŠŠÚ.A-ḫi ašašḫi

nu ŠA ZÌ.DA ŠE išnan daḫḫi

nu UR.GI7-aš šalpan menaḫḫanda imiyami

§ 2

nu tuḫḫuēššar ŠA UZ pankur NA4IM.BABBAR kalwišnanSAR  tapalkuštananSAR  ḫaḫḫašittinSAR  euwan GIŠḫašduēr kuēl imma GIŠ-ruwaš ḫaḫḫallaš alil

§ 3

nu kī ḫūman ANA ZÌ.DAŠE išni menaḫḫanda immiyami

nu 1 UPNU karaš mallan

n=at šalgami

n=at 2 šēnuš iyami

u anniškimi kuin UN-an

nu=šši=ššan ZAG-za ZAGZAG.UDU-az 1 šēnan teḫḫi

GÙB-laz=(i)ya=šši=ššan 1 šēnan teḫḫi

ŠA ZÌ.DA ŠE-ma išni kuedani [m]enaḫḫanda waššiḪI.A immiyan

n=at daḫḫi

[n]=at=šan UN-ši anda tamašmi        

nu kiššan [ḫ]ukkiškimi

§ 4

DAgalmatin=ta awan arḫa tittanunun

DĀnnamilulin=ma=ta=kkan SAG.DU-az awan arḫa šuwanun

ANA SAG.DU=KA=ma=ddu=ššan paḫḫur [k]ištanunun         

n=at=šan alwanzeni UN-ši SAG.DU-i warnunun        

ŠA UR.GI=ma=tta waršulan awan arḫa parḫun

ŠA UR.GI=ma šalpaš UZU UR.GI UZUGÌR.PAD.DU UR.GI=ya šimišiyanun

§ 5

nu=uš=du=ššan idaluwatar kuiš šarā pippaš   

kinuna=ta=kkan arḫa ḫuittiyanni[š]kimi

n=at arḫa peššiškimi

n=at=šan šarā alwanzeni UN-ši peš[š]iškimi

nu=tta=kkan [w]aršantaz ka-[…]-šaškantaz ḫašši-…-ta[z …-a]z x-kal-[…] x tar-wa-x […] uwatenun

[…] … […]       

[…] … […]

Tercüme:

1 Išharuwa Nehrinden Yaşlı Kadın/Büyücü Kadın (MUNUSŠU.GI) Hepattarakki şöyle (söyler):

2 Büyülenmiş bir adamı büyüden kurtardığımda (önce)

3 onu sandalyeye oturturum. Arpa unundan (yapılmış) hamuru

4 alırım ve köpek pisliği ile önünde karıştırırım. 5 Reçine, keçi sütü, alçı

6 kalwišna bitkisini, tapalkušta bitkisini,

7 hahhašiti bitkisini, ewa bitkisini, çalı çırpıyı

8 herhangi bir ağacın dalındaki çiçeği (alırım)

9 Bunların hepsini arpa unundan yapılmış hamura

10 karıştırırım. Bir avuç dolusu öğütülmüş kızılca buğdayla? yoğururum.

11 Onunla iki figür yaparım ve merasimi yerine getirdiğim

12 kişinin sağ omuzuna

13 bir figür koyarım. Sol tarafına da

14-15 bir figür koyarım. Karşısında ilaçların eklenmiş olduğu arpa unundan hamuru alırım

16 ve onu adama bastırırım ve şöyle     

17 büyü yaparım:

18 Agalmati‟yi uzaklaştırırım. (Mekânından ederim)

19 Annamiluli‟yi başından

20 kovalarım. Başındaki ateşi               

21 söndürürüm ve onu büyüyü yapan adamın

22 başında yakarım. Köpeğin kokusunu senden

23 uzaklaştırırım. Köpeğin pisliğini, köpeğin

24 kemiğini ve köpeği (etini?) tütsülerim (tütsü olarak yakarım).

25 Senin için alt üst ettiği(m) kötülüğü

26 Şimdi senden çekip çıkarıyorum,     

27 onu kovalıyorum ve sonra   

28 büyüyü yapan insanın üzerine atıyorum.

Tabletin geri kalanı kırıktır.[8]

Kırık bölümlerin tercümesi 71. satıra kadar şöyledir:

31- … […]

32- kadınlar […]

33- … […]

34- Sen, […] nehrin […]

35- […] Ben taşırım.

36- […] Ben taşırım.

37-[…]

38- Metresim için […]

39- Ve aceleyle […]

40-Tanrılar … […]

41-Bir kaşık […]

42- İçinde değil […]

43-saf […]

44- Bir bez içinde [ … ]

45- Bir bez içinde [ … ]

46- Metresi […] kendisi […]

47- Ayrıca kraliçe […]

48- Tapınağa

49-Gece boyunca sekiz kez […]

50- […] konuş[-…]

51- Veya […]

52-Ve o … […]

53-Veya […] dönüş[-…]

54-Ve bir kap su […] Tanrı […]

55-Yeşil yün … […]

56- et […]

57-Ve o […]

58- Bir gemi

59- Ve o […]

60-İki figür

61-[…] tahıl, kızılca buğday?

62-Ve […]

63-Ve […]

64-İki somun ekmek … […]

65-Ve […]-Ekmek […] (Metin kesiliyor.)

66-[…] … […]

67- … […]

68- “Benim dileğim ama […] o beni […]

69-ama yeni bir […] kendin […].”

70- “Geldim.

71-Ve … […] cennetin … […].”

KAYNAKÇA

Çilingir Cesur, Sevgül, Hititlerde Ritüel ve Büyü, Vakıfbank Kültür Yayınları, İstanbul, 2020.

Karauğuz, Güngör, Hitit Yasaları, Çizgi Kitabevi, Konya, 2018.

Kıymet, Kurtuluş “Hititler’de Karşı Büyü”, Editors: Necmi Uyanık – Ufuk Deniz Aşçı – Muhsin Uygun – Mustafa Zenginbaş – Menşure Aşçı, 3rd International Conference On The Changing World And Social Research Icwsr 2017, Rome-ITALY, 08-10 August 2017, Proceedings Book, Konya, 2017, 400-412.

Melzer S. – Görke S. (ed.), hethiter.net/: CTH 397 (Expl. A, 29.02.2016)

Reyhan, Esma, “Eski Anadolu Kültüründe Büyü ve Büyücülük”, Gazi Akademik Bakış, C. 2, S. 3, 2008.

Ünal, Ahmet Hititçe-Türkçe, Türkçe-Hititçe Büyük Sözlük, Bilgin Kültür Sanat, Ankara, 2016.

Ünal, Ahmet, Hititler Devrinde Anadolu II, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2003.


[1] Ahmet Ünal, Hititçe-Türkçe, Türkçe-Hititçe Büyük Sözlük, Bilgin Kültür Sanat, Ankara, 2016, s.52.

[2] Esma Reyhan, “Eski Anadolu Kültüründe Büyü ve Büyücülük”, Gazi Akademik Bakış, C. 2, S. 3, 2008, s.228.

[3] İleri okuma için bknz. Fiorella Imparti, Hitit Yasaları, İtalyan Kültür Heyeti, 1992.

[4] Ahmet Ünal, Hititler Devrinde Anadolu II, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2003, s.112.

[5] Güngör Karauğuz, Hitit Yasaları, Çizgi Kitabevi, Konya, 2018, s.76

[6] Sevgül Çilingir Cesur, Hititlerde Ritüel ve Büyü, Vakıfbank Kültür Yayınları, İstanbul, 2020, s.185.

[7] S. Melzer – S. Görke (ed.), hethiter.net/: CTH 397 (Expl. A, 29.02.2016)

[8] Kurtuluş Kıymet,  “Hititler’de Karşı Büyü”, Editors: Necmi Uyanık – Ufuk Deniz Aşçı – Muhsin Uygun – Mustafa Zenginbaş – Menşure Aşçı, 3rd International Conference On The Changing World And Social Research Icwsr 2017, Rome-ITALY, 08-10 August 2017, Proceedings Book, Konya, 2017, s.407-408.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu