Türk Tarihi

Cumhuriyet Tarihinin Başarılara İmza Atan Öncü Kadınları

Bu yazımızda, “Bir toplum, bir millet erkek ve kadın denilen iki cins insandan meydana gelir. Mümkün müdür ki, bir toplumun yarısı topraklara zincirlerle bağlı kaldıkça, diğer kısmı göklere yükselebilsin!” diyerek kadınları destekleyen ulu önderimiz Mustafa Kemal Atatürk’ün yolundan giden, başarıları ile cumhuriyet tarihinde kadınların öncüsü konumuna gelen “bazı” önemli isimleri kısaca listeledik.

Unutulmamalı ki; Kadın, Türk tarih ve toplumunda asırlarca yıl oldukça değerli bir konuma sahip olmuştur. Bu değerin günümüzde de bilinmesi umuduyla önce Türk ve ardından tüm Dünya kadınlarının 8 Mart Dünya Kadınlar Gününü içtenliğimiz ile kutlarız.

1. Refet Angın

Refet Angın, Cumhuriyet dönemimizin “İlk Kadın Tarih Öğretmeni” olması açısından bizler için büyük önem taşımaktadır. Küçük yaşlardan beri öğretmen olma hayali kurmuş ve bu kararını Mustafa Kemal Atatürk ile paylaşmıştır. Mustafa Kemal Atatürk, Kız Öğretmen Okuluna yaptığı bir ziyaret sırasında Refet Angın’ı matematik öğretmeni olma hayalinden vazgeçirerek tarih öğretmeni olması konusunda ikna etmiştir. Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün bu tutumunun nedenini Refet Angın şu şekilde açıklamıştır: 

“..Görüyorum ki çok okuyorsun ve güzel konuşuyorsun.. Onun için sen, Tarih öğretmeni ol”

Köy enstitülerinde görev yaparak, yıllar içerisinde yüzler hatta binlerce öğrencinin hayatına dokunan Fatma Refet Angın, hayatını öğretmek için yaşadı. Kız meslek liselerinin kuruluşunda görev aldı. Genç kızların itilip kakılmadan hayata karışması, eğitim görmesi için hep çabaladı.

2. Sabiha Gökçen

Sabiha Gökçen, Türkiye’nin ilk kadın pilotlarından biri olmakla beraber, dünyanın da “İlk Kadın Savaş Uçağı Pilotu” olmasıyla büyük önem taşımaktadır. 1996 yılında Amerikan Hava Kurmay Koleji’nin mezuniyet töreninde, Kartallar Toplantısı’nda Macwell Hava Üssü’nde kariyerinin en büyük ödülünü almıştır. Dünya tarihine adını yazdıran 20 havacıdan biri olurken bu ödülü alan ilk ve tek kadındır. Başarılarıyla kadınlara öncü olan bu cesur kadın, uçuş kariyeri boyunca 8.000 saat civarı uçuş gerçekleştirdi ve 32 farklı askerî operasyona katılarak tarihe adını altın harfler ile yazdırarak tarihte başarılı cumhuriyet kadınlarının bir simgesine dönüştü.

3. Semiha Es

Semiha Es, tarihimizde “İlk Türk Kadın Savaş Muhabiri ve Fotoğrafçı”. 1912 yılında dünyaya geldi ve ailesininde sunduğu imkanlar doğrultusunda iyi bir eğitim alırken, 15 yaşında Fransızlara ait telefon idaresinde santral memuresi olarak çalışmaya başladı. O günlerde ünlü gazeteci Hikmet Feridun Es ile tanışarak evlendi. Yurt dışı muhabiri olarak görev yapan Feridun Es, yurt dışı seyahatlerine Semiha Es ile birlikte gitmeye başladı. Semiha Es bu sayede bir süre sonra fotoğraf çekmeyi öğrendi. Eşinin yanında profesyonel olarak foto muhabirliği yaptı. Feridun Es’in gazetede yazdığı yazıları Semiha Es fotoğraflamaya başladı. Bu nedenle birlikte çok sayıda seyahat gerçekleştirdiler. Bu çift bir gazete tarafından savaşın görüntülenmesi amacıyla Kore’de görevlendirildi.
Savaşta yaşananları yine kendilerini görevlendiren gazete aracılığıyla Türkiye’ye aktardılar. Semiha Es, yaklaşık 50 yıl boyunca gezi ve savaş muhabiri olarak çalışmış ve kadınlara bu alanda öncülük etmiştir.

4. Jale İnan

Jale İnan, Türk tarihinde “İlk Kadın Arkeolog” olmasıyla büyük önem taşımaktadır. 1912 doğumlu İnan, İstanbul Arkeoloji Müzeleri müdürü Aziz Oğan’ın kızıdır. 1934’te İstanbul’da liseyi bitirdikten sonra Almanya’da arkeoloji eğitimine devam etmiştir. 1939’da, İkinci Dünya Savaşı gerçekleşirken, Almanya’yı terk etmemiş, çalışmalarına devam etmiştir. Bu azimli kadın ülkesine döndüğünde, Türk ve Dünya tarihi açısından önemli olan Perge ve Side kazılarının aydınlatılmasında da öncü olmuştur.

5. Bedriye Tahir Gökmen

Bedriye Tahir Gökmen, “İlk Türk Kadın Pilot” olarak tarihe adını yazdırmış ancak bir o kadar da tarihin gölgesinde kalmıştır. Bilenler için, Gökmen Bacı olarakta tanınan Bedriye Tahir 1932 yılında Vecihi Uçuş Okulu’nda havacılık eğitimine başladı. Bir yandan memurluk yaparken bir yandan uçuş eğitimlerini sürdürdü. 1933’te ise bröve alma hakkı kazandı. Ancak, havacılık ile uğraşan bir kadın olması nedeniyle zor durumda bırakıldı. Toplum onu ötekileştirirken aynı zamanda havacılık ile uğraştığı için aylığından ceza kesildi, sonunda işinden kovuldu. Başarılı olan bu kadınların öyküleri zor şartlar ve psikolojik baskıların olduğu ortamlarda yazılmıştır.

6. Filiz Dinçmen

Filiz Dinçmen, Türkiye Cumhuriyeti’nin “İlk Kadın Büyükelçisi”. 1982 yılında Hollanda Lahey Büyükelçisi görevine getirilerek Türkiye’nin ilk kadın büyükelçisi unvanını almış ve 1984 yılında Strasbourg’da Avrupa Konseyi Türkiye Daimi Temsilcisi görevine getirilmiştir. Dinçmen kadınların çaba ve çalışmaları olmadan kalkınma olmayacağına inanmış, kadınların Türkiye´de tüm haklara ulaşması ve toplumun gelişmesine kalkınmasına yardımcı olmaları ve bu yolda sorumluluk sahibi olmaları adına çalışmalar yürütmüştür.

7. Safiye Ali

Safiye Ali, “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Kadın Tıp Doktoru” ve tıp eğitimi veren ilk kadındır. Eğitimini Amerikan Kız Koleji’nde sürdüren Safiye Ali, kolej yıllarında tıp alanında ilerlemeye karar verdi. O dönemde kadın doktor gereksinimi olsa da toplumda “kadından doktor olmaz” algısı ne yazık ki hakimdi ve Darülfünun Tıp Fakültesi kadın öğrenci kabul etmiyordu. Bu nedenle I. Dünya Savaşı sürerken maddi güçlüklere rağmen Almanya’ya gitti ve Würzburg Üniversitesi’nde tıp eğitimi aldı. Dönemin Maarif Nazırı Ahmet Şükrü Bey’in yardımıyla devlet bursu alan Safiye Ali, çok hızlı bir şekilde Almanca öğrenerek hemen derslere başladı. Amerikan Koleji mezunu olması sebebiyle zorluk çıkaran Bavyera Millî Eğitim Bakanlığı, sınavda aldığı birincilik derecesi karşılığı Safiye Ali’ye “doktor namzeti” unvanını verdi. 1921 yılında “bebeklerde iç Pakimenenjit kanaması” hakkındaki tezi ile diplomasını aldı.

8. Benal Nevzat İstar Arıman

Benal Nevzat İstar Arıman, “İlk Türk Kadın Milletvekillerinden” 1921 senesinde Paris Sorbonne Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’nden mezun olduğu bilinmektedir. Döndükten sonra Hilal-i Ahmer ve Himaye-i Etfal gibi kurumlarda faaliyetlerde bulundu. Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF) İl Yönetim Kurulu üyeliği yapmış ve kadınların siyasete girmediği yıllarda aktif rol oynamıştır. İnkılaplara bağlı bir kadın olarak, Latin alfabesinin öğrenilmesi için çaba harcadı. Çalışma alanı belediyecilik, sosyoloji ve edebiyattı. İzmir Belediye Meclisi üyeliği de yaptı. 5, 6, 7 ve 8. dönem İzmir milletvekilliği yaptı. Fransızca ve Rumca gibi bildiği diller ile sürekli kendini geliştirmeye özen göstermişti. 1990 yılında vefat etmiştir.

9. Leman Cevat Tomsu

Leman Cevat Tomsu, Türkiye’de “Mimarlık Diploması” alan ilk iki kadından biridir. 1913 yılında Kayseri’de doğan Leman Cevat Tomsu Türkiye’nin ilk kadın mimarı olmasıyla önem taşımaktadır.

10. Cahide Sonku

Cahide Sonku, “Türk Sinemasının İlk Kadın Film Yönetmeni ve Sinema Oyuncusu”  27 Aralık 1916 yılında dünyaya gelmiştir. Kadınların bu alanda öncüsü olmuştur.

11. Türkan Akyol

Türkan Akyol, tarihimizin “İlk Kadın Bakanı” olarak kadınlara örnek teşkil etmiştir. Sağlık bakanımız olan Türkan Akyol, 12 Ekim 1928’de İstanbul’da dünyaya gelmiş idi. 1953 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun oldu. 1954 yılında Tıp Fakültesinde asistanlık kadrosuna atandı. Daha sonra 1965’de doçentlik, 1970’de de profesörlük kadrosuna yükseldi. 1959-1962 yılları arasında ABD’de araştırmacı, 1965’de Fransa’da ve ardından Hollanda’da kısa süreli çalışmalar yaptı. Prof. Dr. Türkan Akyol, 25 Mart 1971’de 1. Nihat Erim hükümetinde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına atanarak Türkiye’nin ilk kadın bakanı oldu.

12. Halide Edib Adıvar

Tarihimizin başarılarıyla öncülük eden kadınlarından bahsederken Halide Edip Adıvardan bahsetmemek olmaz. Cumhuriyet Dönemi Kadın Edebiyatçı ve Yazarlarımızdan En Ünlüsü olan Halide Edip Adıvar, 1884 yılında İstanbul’da doğdu. Aynı zamanda siyasetçi ve akademisyen kimliği de bulunan Adıvar’ın diğer adı da Halide Onbaşı’dır. Edebiyat alanına 2.Meşrutiyet döneminde yönelmiş olduğu bilinmektedir. Roman, hikaye, tiyatro ve inceleme gibi çeşitli eserlerinde genel olarak kadınların eğitimi, toplum içerisindeki yeri ve kazanılması gereken haklar üzerine düşüncelerini aktarmıştır.

13. Semiha Berksoy

Semiha Berksoy, “İlk Kadın Opera Sanatçısı” ülkemizin uluslararası alanda tanınmış ilk sanatçılarından birisi idi. Mustafa Kemal Atatürk’ün emri ile sahneye konan ilk Türk operasında, Ankara Devlet Opera ve Balesinde opera sanatının başlıca yapıtlarının ilk sahnelenişlerinde sahne aldı.

14. Sabiha Bengütaş

Sabiha Bengütaş, “İlk Kadın Heykeltıraşımız” olmasıyla birlikte, bir uygarlığın yükselmesi için sanata ve kadına ne kadar ihtiyacı olduğunun bir göstergesidir.

15. Süreyya Ağaoğlu

Süreyya Ağaoğlu,  “Türkiye’nin İlk Kadın Avukatı“. 29 Temmuz 1903 tarihinde Azerbaycan’ın Şuşa kentinde dünyaya gelmiştir. Babası Atatürk’ün fikir ve mücadele arkadaşı düşünür, yazar, siyasetçi ve hukuk profesörü Ahmet Ağaoğlu, annesi ise Sitare Hanım olmasıyla birlikte kendisi de hukuk alanına ilgi duymuş ve hayatı boyunca kadın haklarına özellikle yoğunlaşmıştır.

Kaynakça

İNAN, Afet, Atatürk ve Türk Kadın Haklarının Kazanılması, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, 1982.

ÜLKER, Çiğdem, II. Meşrutiyet Dönemi Dergilerinde Kadın İmajı 1908-1914, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Aydın, 2012.

İÇLİ, Tülin, “Atatürk ve Türk Kadını” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt IX, sayı, 25, Kasım1992, s.67-72, Kadına Karşı Her Türlü Aynmcılığın Önlenmesi Sözleşmesi Uyarınca Hazırlanan Türkiye Raporu. T.C. Başbakanlık Kadın ve Sosyal Hizmetler Müsteşarlığı, Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü Yay. No. 79, 1993.

Begüm Şen

Anadolu Tarih Editörü. Tarih ve Sosyoloji.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu