Dünya TarihiTarihte Kadın

Eski Mısır Medeniyetinde Kadının Yeri

Günümüz modern toplumlarında “kadın” konusu üzerinde birçok araştırma ve tartışma yapılmaktadır. Kadınların sahip oldukları sosyal, siyasal ve ekonomik haklar, onlara toplumsal hayatın her alanında rol alma görevini vermiştir. Ancak bu haklar her toplum içindeki kadın için geçerli olmamakla birlikte günümüz dünyasında etkisi devam eden kadın-erkek eşitsizliği bağlamında kadının dışlanması, ikinci plana atılması, psikolojik ve fiziksel şiddet görmesi, küçük yaşlarda evlendirilmesi her dönemde kadına yönelik eşitsizliğin sürekliliğini göstermektedir. Antik toplumlarda kadın her zaman eşit hak ve özgürlüklere sahip olmamıştır. Bazı toplumlarda kadın ön plana çıkartılırken bazı toplumlarda ise daima ötekileştirilmiştir. Her tarihsel dönem ve toplum kendi şartları içerisinde değerlendirilmelidir.

 Antik dönem medeniyetleri arasında yer alan Mısır Medeniyeti’nde kadınlara diğer antik medeniyetlere göre daha fazla değer verilmiştir. Mısırlı kadınlar Yunan ve Roma uygarlıklarının kadınlarına göre daha geniş özgürlüklere, toplumsal ve medeni hukukta daha fazla eşitliğe sahip olmuşlardır. Özellikle evlilik konusunda tek eşlilik hâkim olması ve erkeklerin evli oldukları sürece biriktirdikleri servetin üçte birini kadına vermek gibi bir zorunluluk olması kadının evlilik hayatının baskı altında geçmediğini gösterir. [I]Evlilik kadınlar için 12-14 yaşlar arasında, ergenlik başlangıcında gerçekleşmektedir.

 Kadına “st” (hanım), “hemme” (bayan), “mıre” (sevgili), “habse” (eve kapanan), hamse (evinde eşiyle oturan değerli hanım), “nıbıt-bır” (evden sorumlu) ve “sınne” (abla)’ gibi isimler veren Mısırlılar için kadın daima kutsal olarak görülmüştür. [II]Herodotos’un ifadelerine göre; “Mısırlılar yedi sınıfa ayrılırlar: Din adamları, savaşçılar, sığırtmaçlar, domuz çobanları, tüccarlar, tercümanlar ve gemiciler.” olarak belirtmiştir.[III] Eski Mısır toplumu, toplumsal yapı sınıflardan oluşmasına rağmen, her toplum katındaki kadınlar ve erkekler hemen hemen eşit haklara sahiplerdi. Evlilik esaslarını belirleyip ailenin oluşumunu kurallara bağlayarak yazılı kanunlar haline getiren dünyadaki ilk medeniyet olan Eski Mısır medeniyeti onun dışında kadınlara siyasi, dini veya idari farklı alanlarda haklar tanımıştır.

Aile Mısır toplumunun en önemli birimi olduğundan kadın ve erkeğin sahip olduğu haklar ve birbirlerine karşı görevleri önceleri sözlü kurallarla sağlanırken, sonraki dönemde ise yazılı kanunlarla yeniden düzenlenmiştir. [IV] Aile, Mısır toplumunun yaşayan birimiydi ve kadın bu birimin temelini oluşturmaktaydı. Ptah Hotep’in tavsiyesinde evlilik için “ karını sev onu besle onu giydir ve yaşadığın sürece onu mutlu et… Onu ustalıktan uzak tut” demekteydi.[V]

Mısır tarihinde kadınlar açısından bakıldığında, siyasi politikalara göre yönetimde söz sahibi olup Firavun derecesine kadar yükselmiştir. Palmyra Kraliçesi Zenobia, firavun Hatshepsut, Nefertiti ve Cleopatra Mısır tarihinin tanınmış kadın yöneticileridir. [VI] Ayrıca Rahibelik, kadınların çalışma alanlarından en saygını olarak kabul edilmektedir ve birçok kadın tapınakta rahibe olarak çalışmıştır.[VII] Dini alanda önemli bir yer edinmiş olan kadın, dinî ritüeller kapsamında tanrıları memnun etme amacı ile müzik alanında ayrı bir yeri ve önemi olmuştur. Mısır’da önemli bir sanat dalı olan müzik için eğitimler verilmekte, müzisyenler yetiştirilmekteydi. Memfis’te bulunan müzik okulunda özellikle kadın müzisyenler yetiştirilmekteydi.[VIII]

Anaerkil bir toplumsal yapıya sahip Eski Mısır toplumunda, kadınlar karar alma hakkına sahiptir ve çocuklar ana soydan devam etmektedir. Soylarının devamına büyük önem veren Mısır toplumu, her sınıfa mensup ailede cinsiyet ayrımı yapılmaksızın tüm çocuklara değer vermiştir. [IX]


[I] Muhsin Haji Azeez Babila, 2015, “Eski Mısır’da Kadın”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 13 Sayı 1, , S.138.

[II] Babila, a.g.e. s.132.

[III] Herodotos, Herodot Tarihi, (2002). (Çev: Müntekim Ökmen). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.s.163.

[IV] Muhsin Haji Azeez Babila, 2015, “Eski Mısır’da Kadın”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 13 Sayı 1, S. 132.

[V] Dönmez, O. O. (2019). Eski̇ Mısır Uygarlığında Tıp Uygulamaları (Master’s Thesis, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). S.14.

[VI] Tulunay, Z. M. (2006). İran Ve Mısır’da Kadın Hareketleri. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul. S.54.

[VII] Sipahioğlu, M. (2020). Antik Mısır’da Kadınların Dinî Görevleri Ve Unvanları. s.99.

[VIII] Tekçam, Gözde, (2017). “Eski Mısır Uygarlığında Müzik ve Müzik Ensturmanları”, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 12, Temmuz, s. 157.

[IX] Brewer, DJ, Teeter, E., & Uzan, N. (2011). Mısır Ve Mısırlılar. Arkadaş Yayınevi. S.122.

KAYNAKÇA

Babila, Muhsin Haji Azeez. (2016).”Eski Mısır’da kadın.” Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 13.1

Brewer, DJ, Teeter, E., & Uzan, N. (2011). Mısır Ve Mısırlılar. Arkadaş Yayınevi, Ankara.

Dönmez, Osman Olgu. (2019). Eski̇ Mısır Uygarlığında Tıp Uygulamaları (Master’s Thesis, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).

Herodotos, Herodot Tarihi, (2002). (Çev: Müntekim Ökmen). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.

Sipahioğlu, M. (2020). Antik Mısır’da Kadınların Dinî Görevleri Ve Unvanları. Archivum Anatolicum-Anadolu Arşivleri14(2), 269-293.

Tekçam, Gözde, (2017). “Eski Mısır Uygarlığında Müzik ve Müzik Ensturmanları”, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 12, Temmuz, Iğdır.

Tulunay, Z. M. (2006). İran Ve Mısır’da Kadın Hareketleri. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul.

Ayşe Nur Büyükgök

Necmettin Erbakan Üniversitesi/Eskiçağ Tarihi Yüksek Lisans

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu