MakaleSanat Tarihi

Flaman Ekolünden ‘Müjde’ Flemalle Usta’nın Merode Altar Resmine Bakış

Merode Altar Resmi

Bu yazımızda, 15. yüzyılda ortaya çıkan Rönesans Sanatı döneminde Flaman sanatçılarından biri Flemalle Usta olarak bilinen, -son yıllarda edinilen bilgilere göre Robert Campin olduğu söylenilen- sanatçıya ait “Merode Altar Resmi” hakkında değerlendirme yaptık.

Keyifli Okumalar Dileriz!

15. yüzyılda ortaya çıkan Rönesans Sanatı etkisini Kuzey ülkelerinde de göstermiştir. Kuzey ülkelerinde iki okul karşımıza çıkar. Bunlar Alman Okulu ve Flaman okuludur. Flaman Okulu’nun resim sanatı 14. Yüzyılda kitap bezemelerinde ve altar panolarında varlık gösterirken 15. Yüzyıl, Flaman resim sanatının geliştiği bir dönem olmuştur. Dönemin Flaman Resim Sanatının genel özelliklerine değinecek olursak en temel amaç resimde aktarılacak figür, nesne, manzara vs. unsurların detaylı ve en gerçekçi, doğal şekilde ortaya konulmasıdır. Kuzey Avrupa’da Rönesans etkisiyle sanat İtalya’ya nispetle daha geç gelişmiş olmakla beraber daha detaylı bir anlatım sergilemesiyle özgünlük ortaya koyar.

Sergilenen dramatik anlatım, anlatımdaki detayların ayrıntılı şekilde ortaya konulmuş olması ve doğalcı anlayış İtalyan Rönesans’ından ayırır. Bu detaylı anlayış bölgenin sosyo-ekonomik hayatının sanattaki tezahürüdür diyebiliriz. Kuzey ülkelerinde yaygın olan kuyumculuğun vermiş olduğu ince işçilik ve detayın önemi sanatlarında da etkili olmuştur. Onlarda adeta bir kuyumcunun madeni işlemesi gibi kitap sayfalarını ya da altar panolarını incelikle resimlemişlerdir. Bir başka özgün yanı ise İtalya’da insanı merkeze merkeze alan gerçeklik arayışı, Flaman’da yerini yaşamı merkeze alan gerçekliğe[1] bırakmıştır. Bu doğrultuda ideal güzellik arayışı da kendini özenle verilmeye çalışılan detaylı gerçekliğe bırakmıştır. İtalyan Rönesans’ında perspektifinin çizgisellikle oluşturulması burada yerini ışığa bırakmıştır. Bulunduğu coğrafyadan oldukça beslenen Flaman sanatı, coğrafi yapısının ve ikliminin vermiş olduğu ışığın etkilerini resimlerinde önemli bir unsur olan perspektifin oluşturulmasında kullanmışlardır.

Bu dönemin Flaman sanatçılarından biri olan ancak hayatıyla ilgili elimizde fazla bulunmayan Flemalle Usta olarak bilinen, son yıllarda edinilen bilgilere göre Robert Campin olduğu söylenilen sanatçıya ait olduğu düşünülen eserlerde Flaman ekolünün özelliklerini oldukça iyi yansıttığını söyleyebiliriz. Yazımızın konusu olan Merode Altar Resmi, Flemalle Usta’ya ait olduğu düşünülen resimlerdendir. 

Merode Alter Resminin Detayları

Sol Kanat

Üç parçadan oluşan resmin sol kanadında bağışçılar, orta kanatta Meryem’e Müjde anı, sağ kanatta ise Yusuf Peygamber yer alır. Sol kanattan başlayacak olursak, burada resmin bağışçılarını görmekteyiz. Diz çökmüş halde duran karı koca dua eder halde, Meryem’in bulunduğu evin içerisine kapı aralığından bakar şekilde tasvir edilmişlerdir. Vakıfçıların arkasındaki manzarada bir ilkbahar sahnesi vardır. Bağışçı Engelbrecht’in karısı Margarete Scrynmaker’ın[2] soyadından gelen scrynmaker= dolap üreticisi- marangoza gönderme olarak sağ kanatta Yusuf marangoz olarak verilmiş olabilir. 

Asıl Sahne

Ota kanatta asıl sahne yer alır. Burada Meryem’e Müjde sahnesi bulunuyor. “Cebrail, Galile’nin Nasra kentinde yaşayan ve Davud’un soyundan Yusuf adlı biriyle nişanlı olan Meryem’e gelerek gebe kalıp bir oğul doğuracağını, doğan çocuğa İsa adını koyacağını bildirir. Meryem’in hiçbir erkekle ilişkisi olmadığını söylemesi üzerine melek, “Kutsal Ruh senin üzerine gelecek, yüce olanın gücü sana gölge salacak,” diye karşılık verir.”[3]

MERODE ALTAR

Oto Kanat Bölümü

 Müjde sahnesi, yemek odası olarak tanımlayabileceğimiz bir iç mekanda geçmektedir. Meryem kitap okur vaziyette dururken Cebrail’in gelişinden de habersiz olduğu gözükmektedir. Meryem’in kitap okur vaziyette bulunması ya da  bulunduğu mekanda masa da ya da yanında kitap bulunması alışıldık bir ikonografidir. Burada yer alan kitapla sanatçılar Tevrat’ta İsa’nın müjdelenmesine gönderme yapar.[4] Kırmızı hacimli elbisesi, uzun ince elleri sarı saçlarıyla alışıldık Meryem görümündedir. Pencereden bir ışık demeti gelmekte, bu ışık demeti adeta haç tutan çocuk İsa’yı taşımaktadır. Burada ‘haç’a yer verilmesi İsa’nın çarmıha gerilişine gönderme yapmaktadır.

Çocuk İsa, Meryem’ e doğru uçar vaziyette verilmesi onun Tanrı tarafından hamile olmasının sağlandığını gösterir. Cebrail’in gelişiyle masadaki mum sönmüştür, mumun dumanı süzülmekteyken, yine masada bulunan kitabın sayfaları açılmakta bu da Cebrail’in gelişinin bir rüzgar esintisi yarattığını gösterir. Masada görmüş olduğumuz ‘beyaz zambak’ Meryem’in bekaretini simgeler. Kahve tonlarının hakim olduğu iç mekanda Meryem ve Cebrail’in canlı tonlardaki kıyafetleri sahneye canlılık kazandırmıştır. Mekandaki ince işçilik Flaman ekolünün özelliklerini göstermektedir. Duvarda asılı olan objeler, havlunun püsküllerinin verilişi ve gölgesinin duvara düşüşü, penceredeki kafes detayları, Meryem’in yaslanmış olduğu ahşap koltuğun ince işçiliği bunu gösterir. 

Sağ Kanat

Yusuf

Sağ kanata baktığımızda, Yusuf’u görmekteyiz. Aslında bakılırsa burada dikkatimizi çeken ilk şey Yusuf ile Meryem’in aynı evde gösterilmiş olmasıdır. çünkü bilinene göre Yusuf ile Meryem, müjde verildiğinde evli değillerdir. Yusuf, marangoz aletleriyle gösterilmiştir. Resimde gösterilen kütük ‘haç’a bir gönderme olabileceği gibi masanın üzerinde bulunan fare kapanı da ya İsa’nın hayatında gerçekleşecek olan tutuklanmasına ya da şeytanın yakalanışını temsil ediyor olabilir. Yusuf’un arka planında bir şehir tasviri söz konusudur. Sanatçı resimdeki her alanı incelikle değerlendirmiştir. Burada kış mevsimi olduğu gözüküyor. Tam da bu noktada biz biliyoruz ki sol kanatta ilkbahar tasviri söz konusuydu. Böylelikle ilkbahar ile başlayan resim kış ile son bulmuştur. Apokrif metinlerden yola çıkarak kabul gören anlayışa göre müjde ilkbaharda verilmiştir (25 Mart) ve İsa kışın doğmuştur (25 Aralık)[5]. Bu doğrultuda bağışçıların sahnelenmesiyle başlayan altar resmi ilkbahardaki müjdeyle başlayıp, İsa’nın doğumu olan kış mevsimiyle sona ermekte yani resim bir ‘müjde’den çok ‘doğuş’u anlatmakta[6] demek yanlış olmaz.


[1] Leyla Varlık Şentürk, Analitik Resim Çözümlemeleri, İstanbul 2012, s. 67.

[2] Uşun Tükel, Serap Yüzgüller, Batı Sanatında İkonografi, İstanbul 2018, s. 160.

[3] https://en.wikipedia.org/wiki/Mérode_Altarpiece

[4] Uşun Tükel, Serap Yüzgüller, Batı Sanatında İkonografi, İstanbul 2018, s. 160.

[5] Uşun Tükel, Serap Yüzgüller, Batı Sanatında İkonografi, İstanbul 2018, s. 160.

[6] https://www.wga.hu/index1.html

KAYNAKÇA 

Yüzgüller, Serap – Uşun, Tükel. Batı Snatında İkonografi, Hayalperest Yayınevi, İstanbul 2018.

Varlık Şentürk, Leyla. Analitik Resim Çözümlemeleri, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2012.

Conti, Flavio. Rönesans Sanatını Tanıyalım, çeviren Solmaz Turunç, İnkılap Kitapevi, İstanbul 1997.

https://www.wga.hu/index1.html
https://www.wga.hu/index1.html

Fulya Özkan

İstanbul Üniversitesi Tarih ve çift anadal programı ile Sanat Tarihi okumaktayım. Sanat Tarihi ile ilgili yazılar yazıyorum.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu