17. Yüzyıl Hollanda Resim SanatıDünya TarihiSanat Tarihi

Frans Hals Tabloları: 17.yüzyıl Hollanda Altın Çağı

Frans Hals, 1582 yılında Belçika’da Anvers şehrinde doğmuş ve daha sonraları ailesi ile Hollanda’nın Haarlem şehrine gitmişlerdir. Ölene kadar burada yaşayan Frans Hals, yaşamı boyunca  yaptığı yüzlerce portre ile bilinir. Portreleri dışında yaptığı janr resmi örnekleri ve dini konulu yapıtları da yine portre özelliği taşırlar. Frans Hals, duygu betimlemelerini tuvale aktarmada usta bir sanatçıdır. Onun fırça tekniği ilham oluşturacak şekilde başarılıdır ve 19.yüzyılda Empresyonistleri (İzlenimciler) bile etkilemiştir.

The Banquet of the Officers of the St George Militia Company in 1616 –  Frans Hals Museum

The Banquet of the Officers of the St George Militia Company in 1616 (St. George Birliği Subaylarının Ziyafeti)

Bu bir grup portresidir. Tabloda on iki üniformalı subay masanın etrafına oturmuş şekilde resmedilmiştir. On iki subayın yer alması İsa’nın on iki havarisine bir gönderme yapmaktadır. Bu muhafız birliği 13.yüzyıldan beri Hollanda’da var olan birliklerdir. Figürler bir masa etrafında her biri farklı pozda verilmiş karakterlerini yansıtan tarzda oluşturulmuşlardır. Rütbelere uygun bir düzenleme vardır ve ayrıca canlı bir ziyafet sahnesidir. Resmin yüzeyi boyunca bakışların birden çok yöne hareketi, izleyicinin odağını merkezden uzaklaştırarak canlılık hissini vurgular. Modeller birbirleri ile konuşurlar, bir kısmı seyirciye dönüktür. Arka planda bir pencereden ağaçlıklı bir manzara görünmektedir ve muhafız birliğinin sancağını taşıyan ayakta yer alan bir figür diyagonal bir kompozisyon oluşturmaktadır.  Masanın üzerinde yer alan şarap, ekmek ve av aletleri yine İsa’yı sembolize eder şekildedir. Bu tabloda siyah, beyaz ve kırmızı renkleri kontrast oluşturmaktadır. Siyah ölümü, hastalığı ve İsa’nın çarmıha gerilme gününü temsil ederken beyaz ruhun saflığını, temizliğini ve İsa’nın ölümden dirildiğinde giydiği kıyafetini temsil etmektedir. Kırmızı ise duygularla bağlantılı olup, aşk ve nefreti sembolize etmektedir.

Marriage Portrait of Isaac Massa and Beatrix van der Laen 1622 –  Rijksmuseum, Amsterdam

Marriage Portrait of Isaac Massa and Beatrix van der Laen (Bahçede Evli Çift)

Tabloda tüccar ve diplomat Isaac Massa ve eşi Beatrix van der Laen yer almaktadır. Zengin ve nüfuzlu aile evliliklerinin sembolü olarak bu resmi sipariş vermişlerdir. Burada yeni evli çift bir ağacın altında samimi ve güler şekilde mutlu bir poz vermişlerdir. Sanatçı burada gülme eylemini başarılı bir şekilde yansıtmıştır. Ağaca dolanmış bir sarmaşık yer alır ve kadının ayakları önüne kadar devam etmektedir. Sarmaşık; evliliğin sağlam ve dayanıklı oluşunu temsil eder. Adamın yanında ise bir deve dikeni görülür, Sadakatin ve çalışmanın sembolü olarak kullanılmıştır. Ön plana tezat bir şekilde arka planda İtalyan tarzında bir villa, heykel ve çeşme bulunmaktadır. Evlilik tanrıçası Hera’nın tapınağını andıran simgesel bir betimleme olarak düşünülmektedir.

Malle Babbe- 1633-1635 – Gemäldegalerie Staatliche Museen zu Berlin 

Malle Babbe 

Yapıtın merkezinde yaşlı, beyaz başlıklı bir kadın görülür. Gövdesi sağa başı sola dönük şekilde anlık bir portredir. Kendini kaybetmiş bir halde sarhoş olmuştur. Kalvinci inanışa göre fakirlik, tanrının lanetlediği bir durumdu. Tanrının sevdiği kullar ise maddiyatı kuvvetli bireylerdi. Gülme ya da sırıtma, ancak kendinden geçip davranışlarının kontrolünü sağlayamayan köylülere ait bir davranış olarak nitelendirildi ve bu tür resimlerin talep görmesi de Kalvinci tutumdan kaynaklanmaktadır.  Janr resminde kahkahayı betimleyen ilk ressam da Frans Hals olmuştur. Burada da bu eylemi başarılı bir şekilde yansıtmıştır. Yaşlı kadının sol omzunda kafası kadına dönük bir baykuş görülür. Yaşlı kadın yöresel kıyafeti içinde, omzunda baykuşuyla delice gülümsemektedir. Baykuş o dönemde akılsızlığın ve aptallığın sembolü olarak burada da bu duruma atıf yapar şekilde yer almaktadır. Fırça darbeleri son derece dağınıktır. Renk olarak koyu renkler ağırlıktadır. Beyaz yaka ve beyaz başlık resme ışık katmaktadır.

A Fisher Boy with Basket 1630-1632- National Gallery of Ireland

A Fisher Boy with Basket (Gülen Balıkçı Çocuk)

Bu sahnede bir önceki tabloda olduğu gibi gülme eylemi fakir olan, sokakta veya tarlada ürünlerini satan insanlarda gerçekleşmektedir. Bunu yapmaktaki amaç ürünlerini zengin kesime satabilme ve onları ikna etme ihtiyacındandır. Zenginlerin bu şekilde gülümsemeyeceği ve fakirlerin kendilerini onlara kabul ettirme anlamı gülme sahnelerinden anlaşılmaktadır.

Regentesses of the Old Men’s Almshouse 1664- Frans Hals Museum 

Regentesses of the Old Men’s Almshouse (Düşkünler Evinin Kadın Yöneticileri)



Karanlık bir odada beş tane siyah kıyafetler içinde, yaka, kol ve başlıkları beyaz olan kadınlar görülmektedir. Arkada bir manzara resminde kilise ve kuleleri bulunmaktadır. Kadınlardan biri eldivenlerini çıkarmış elinde tutar ve bir de altın renkli kitap görülmektedir. Koyu renklerin kullanıldığı figürlerde belirsiz bir ışık kaynağı sadece yüz ve ellerde belirmektedir. Bu sahneyi sanatçı, bir fotoğraf karesi gibi anı yakalayan bir şekilde resmetmiştir. Figürlerin bu kadar donuk ve ciddi olması ölüme yaklaşmanın ve hayatın geçiciliğini yansıtmaktadır. Resmin karanlık ve siyah renklerden oluşması da ölüme bir gönderme yapmaktadır. Bu tablo ile birlikte yaptığı diğer eseri Düşkünler Evinin Erkek Yöneticileri de benzer özellikleri yansıtmaktadır.

Regents of the Old Men’s Almshouse 1664- Frans Hals Museum

Frans Hals in yaptığı son iki büyük resim, on yedinci yüzyılda Hollanda’nın Haarlem kentindeki Yoksul Yaşlılar Bakımevi’nin Erkek Yöneticileri ve Kadın Yöneticileri’ni gösteren resimleridir. Bunlar ısmarlanmış seyirlik portrelerdir. O zamanlar artık seksenin üstünde yaşlı bir adam olan Hals, yoksuldur. Yaşamının büyük bir kesimi borç içinde geçmiştir. Bu resimleri yapmaya başladığı 1664 yılının kışında kendisine genel vakıftan iki yük tezek verilmiştir, yoksa soğuktan ölecektir. Hals’a modellik edenler işte böyle bir genel vakfın yöneticileridir.” John Berger- Görme Biçimleri

Kaynakça

Berger, John. Görme Biçimleri (Çev.Y.Salman), İstanbul: Metis Yayınevi, 1999.

Tükel, Uşun- Yüzgüller Serap. Sözden İmgeye Batı Sanatında İkonografi. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2014.

Christopher D. M. Atkins. “The Signature Style of Frans Hals: Painting, Subjectivity, and the Market in Early Modernity”, Amsterdam Universty Press, 2012.

Walter Liedtke, “Frans Hals: Style and Substance”, Metropolitan Museum of Art, 2011.

Yücel, Melisa Melek Ezgi. “17.Yüzyıl Hollanda Resminde Sembol Kullanımı”. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul 2007.

Kazancı, Fikriye Tülay. “Görünenin Ötesinde: 17.Yüzyıl Hollanda Resminde Görsel Zekâ ve Oyunlar”. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2018.

Özgenç, Neslihan. “Sanatın Ciddiyeti Üzerine: 17. Yüzyıl Hollanda Resim Sanatında Gülme Eylemi”, Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, sy.11, 2014, s.17-25.

Yasin Tarakcı

İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Mezunu / Yüksek Lisans Öğrencisi. Aynı zamanda Kültürel Turizm ve Miras öğrencisiyim.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu