Dünya TarihiSanat Tarihi

Gravür ve Fotoğraflarla Yerebatan Sarnıcı

Yerebatan Sarnıcı, İmparator I. İustinianos (527-565) döneminde bölgenin su ihtiyacının karşılanması amacıyla yapılmıştır.  Bu eski Bizans su haznesi, Bazilika Sarnıcı olarak da adlandırılmıştır. Ticari ve hukuki işlerde, bilim ve sanat faaliyetlerinde kullanılan büyük bir Bazilikadır. Bazı kaynaklarda sarnıcın yapımına 527/28 yılında başlandığı belirtilmiştir.  Bazilika ve oktogonun Nika isyanında (532) çıkan yangında zarar görmesinden sonra Praefectus Longinus 542 yılına kadar galeri yapılarını ve avluların yer taşlarını yeniden yaptırır. Tahmine göre, sarnıcın yapımı 542’den az sonra gerçekleşmiştir.

Restorasyon Öncesi
Restorasyon Sonrası

Üstündeki taş döşeli meydan zamanla bozulmuş ve Bizans dönemi içinde burada evler yapılmaya başlanmıştır. Fetihten sonra ise Yerebatan Sarayı’nın üstünde evler ve hatta konaklar inşa edilmiştir.

16.yy‟ın ortasında Petrus Gyllius, bazilikanın bulunduğu bölgede yapılmış olan konutların su ihtiyaçlarını bu alanın altındaki su kaynağından sağladıklarını öğrenmiştir ve o dönemde yapılmış olan basit su kuyularının birinin bağlantı noktasının sarnıca ulaştığını tespit etmiş; sarnıcın içine girmiştir. Gyllius, sarnıcın ölçülerini 336 ayak uzunluk ve 182 ayak genişlik, çevresini ise 224 Roma adımı olarak tespit eder. Örtüsü, kemerleri ve etraf duvarları tuğladan yapılmıştır. 336 mermer sütun sayar ve tepesinde birçok kuyu olduğunu belirtir.

Fransız sefiri Antoine-François Andréossy’nin 1818 senesinde sarnıcı ‘yeniden keşfine’ kadar Batılı seyyahlar nezdinde ‘kaybolmuştur.’

Yerebatan Sarnıcı Planı (Müller-Wiener, s.285.)

Sarnıç ölçüleri ilk olarak I. Dünya Savaşı döneminde Alman Arkeolog Eckhard Unger tarafından alınmıştır. Bu çalışmaya dayanarak, sarnıcın ölçülerinin 138 x 64,6 m olduğu belirtilmektedir. Sarnıcın ölçüleri metrik hesaba göre 140 x 70 m’dir. Sarnıcın içerisinde 5 er metre yüksekliğinde ve her dizi de 28 adet olmak üzere 12 sütun dizisi bulunmaktadır. Toplam sayıları 336 olan sütunlardan 8’i kuzey bölümde örme kılıf içine alınmış, güneybatıda 37 kadar sütun, etraflarını çeviren bir dolgu duvarı içinde kalmıştır. Sütunların başlıkları korint üslubunda olup üstlerinde ayrıca impost başlıklar vardır. Tonozlar ise “manastır tonozu” denilen tipte oluşmuştur.

Michel François Preaulx  gravürü – 1814
Thomas Allom gravürü 1838
Julia Pardoe, Sultanlar Şehri İstanbul, (W.H.Bartlett gravürü 1839), s.299.
Aşil Samancı, Apollon Stüdyosu fotoğrafı, 1920’ler
Ahmet Münir fotoğrafı, 1920’ler
Ahmet Münir fotoğrafı, 1920’ler
James Bond From Russia with Love filmi, 1963, Yerebatan Sarnıcı

KAYNAKÇA

Eyice, Semavi. “Yerebatan Sarayı.” Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt 7, İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı, 1994, s.503-504.

Müller-Wiener, Wolfgang. İstanbul’un Tarihsel Topografyası, (Çev. Ülker Sayın), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2001, s.284-285.

Janın.R. Constantinople Byzantine, Paris: Instıtut Françaıs D’etudes Byzantınes, 1964, s.208-209.

Pardoe, Julia. Sultanlar Şehri İstanbul, (Çev.M.Banu Büyükkal), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2010.

Han, Ayhan. “Osmanlı Döneminde Yerebatan Sarnıcı ve Mahallesi”, Yıllık: Annual of Istanbul Studies c.1, sy.1, 2019, s.81-99.

Yücel, Erdem. “İstanbul’da Bizans Sarnıçları”, Arkitekt, sy.325, 1967, s.16-20.

Önlü, Şenhaz. “Yerebatan Sarnıcı’nın Taşıyıcı Elemanlarının Analizi.” Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, 2010.

Altuğ, Kerim. “İstanbul’da Bizans Dönemi Sarnıçlarının Mimari Özellikleri ve Kentin Tarihsel Topografyasındaki Dağılımı.” Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, 2013.

Yıldırım, Faruk. “Yerebatan Sarnıcı Restorasyon Aşamaları ve Koruma Süreci”, Yüksek lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İstanbul 2021.

Karakaya, Enis. “İstanbul’da Osmanlı Öncesine Ait Sarnıçlar”, TDVİA, c.36, İstanbul 2009, s.161-162.

Yasin Tarakcı

İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Mezunu / Yüksek Lisans Öğrencisi. Aynı zamanda Kültürel Turizm ve Miras öğrencisiyim.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu