GündemTürk Tarihi

Karlı Dağlar Ardında Nice Yiğitler

22 Aralık 1914 Sarıkamış Harekatı

Birinci Cihan Harbi sırasında Osmanlı’nın müttefiki olan Almanya ve Avusturya’nın cephelerinde daha rahat hareket edebilmeleri için Osmanlı Ordusunun da savaşa girmesi gerekmiştir. Kafkasya Cephesi’nde vuku bulan bu büyük harekat, askeri kayıplar açısından ayrı bir öneme sahip olmuştur. Bu harekatta Türk Ordusunun başında Başkomutan Vekili Enver Paşa ve Kurmay Başkan Bronzart Von Sellendorf bulunmaktadır. Ordular yerel karargahın kabulüne sunularak, bazı hususlar belirlenmiştir. Bu hususlar;

I. Donanma Karadeniz’de bulunan Rus Birliklerini alt ederek, denizde egemenliği sağlayacaktır.

II. Harp beyanından sonra Osmanlı Padişahı müttefiklerinin düşmanlarına karşı İslam uğruna savaşmayı halka ilan edecektir.

III. Osmanlı Kafkasya sınırında yer alan Rus Ordularını meşgul etmekle görevlendirilmiştir.

Savaş kararının verilmesinde Alman bakısı ve Alman gemilerinin önemli tesiri olmuştur. Enver Paşa, Almanya’nın vaat ettiği maddi yardımları yapmadığı sürece ordunun vaziyetinin kötü olacağını belirtmiştir. Bu harekatın neticesinde, Enver Paşa açısından beklenmedik bir durum ortaya çıkmıştır. Kaynaklara göre, harekata katılan askerlerin mevcudiyeti hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Erzurum taraflarında 83.000, Oltu mevkiinde 13.583 olduğu Kasım ayı başlarında ise birliklerin toplam sayısı 189.562 olarak kayıtlara geçmiştir. Saldırının başladığı Aralık ayı açısından, söylenilen rakamlara yakınlık arz ettiği söylenilebilir. 10. Kolordu 28.000, 9. Kolordu 21.000, 11. Kolordu 20.200, atlı askerleri birlikleri 4. 400 ve dört tane jandarma birliği ile toplam 75.000 nefere ulaşmaktadır. Rusya’nın, bölgede yer alan demir yolu ile üstünlük seviyesine ulaştığı söylenilebilir.

Enver Paşa, askeri kuvvetleri ile Rus birliklerini ummadıkları anda devirmeyi amaçlamıştır. Allahuekber Dağlarını geçerek Kars’ı tekrar Osmanlı topraklarına katmak istemiştir. Aralığın 22. günü saldırı emri verilmiştir. Buna binaen Kars mevkiinde yer alan Rus müfrezelerini ayrı parçalar halinde yok etmeyi planlamışlardır. Akabinde Erzurum Oltu taraflarında ki düşmanı sağa doğru çekmek istemelerinin yanı sıra 11. kolordu ise savaş mahallerinde kalarak Rusların dikkatlerinin dağıtılması gaye edinilmiştir. 10. kolordunun da Erzurum Narman’a gitmesi kararlaştırılmıştır.

1914 Aralık ayının 22. gününde coğrafyayı da göz önüne aldığımızda uygun olmayan hava koşullarına karşın 9. ve 10. kolordular yürüyüşe başlamışlardır. 10. Kolordu Oltu’yu almasının ardından Enver Paşa 9. Kolordu ile Sarıkamış’a doğru yola koyulmuştur. Hafız Hakkı Bey, Enver Paşa’nın verdiği buyruğa uymayarak, birliklerini Sarıkamış’a yönlendireceği halde yoldan ayırılıp Rus askerlerini takip etmeye başlamıştır. Bu sorumsuz davranış ileride meydana gelecek büyük bir felaketin temelini oluşturmuştur. Enver Paşa’nın emirleri ile 9. kolordunun askerleri, yaptıkları ilk saldırıda başarı elde edememişlerdir. Hafız Hakkı Bey ise yaptığı hatayı düzeltmek amacı ile birliklerini Sarıkamış’a doğru göndermiştir. Ordunun yola çıkışının akşam saatlerine denk gelmesi büyük sorunlar yaratmıştır. Aynı zamanda hava şartlarından dolayı gece yürüyüşünün yasak olmasına rağmen Hafız Hakkı Bey, askerleri büyük bir tehlikeyle karşı karşıya bırakmıştır.

Askerlerin kıyafetlerinin kış koşullarına uygun olmaması, şiddetli kar yağışı ve don olaylarının beraberinde askerler birbirlerinden ayrılmış ve yönlerini kaybetmişlerdir. Meydana gelen bu büyük felaketin sonucunda Osmanlı Devleti’nin 60.000 askeri Allahuekber Dağları’nda donarak şehit olmuştur. Osmanlı bu harekatta toplam 78.000 kayıp vermiştir.

Askerlerin halini gören Rusya Müfrezelerinin vekil yardımcısı Pietrovich; “İlk sırada dokuz asker diz çökmüş ve nişan almış vaziyette donmuşlardı. İkinci sırada ise sandıklarda silah, yiyecek ve giyecek taşıyan askerler, öldüklerinde bile hırslılardı. Allahuekber Dağları’nda bulunan Türk Birliğini teslim alamadım ve bizden önce Tanrı’ya teslim olmuşlardı” diyerek, askerlerin durumu hakkında bilgi vermiştir.

Şehadetlerinin seneidevriyesinde Sarıkamış Şehitlerimizi saygıyla anıyoruz.

Ruhları Şad, Mekanları Uçmağ Olsun!

Fatma Çetin

Genel Türk Tarihi Bilim Uzmanı. Yüksek Lisans'ı Bilimsel Araştırma Projeleri tarafından desteklenen "Rus Saldırıları & Hîve Hanlığı'nın Askeri Teşkilatı" isimli tez çalışması ile tamamladım. Türkistan Hanlıkları, Kafkasya Toplulukları, Rusya Tarihi & Bozkır çalışmaktayım.

İlgili Makaleler

Bir Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu