Dünya Tarihi

Mehmed Emin Resulzade Kimdir?

“İnsanlara hürriyet, milletlere istiklal!”

Azerbaycan tarihinin önemli sembollerinden olan Mehmed Emin Resulzade kimdir? Tarihte nasıl rol oynamıştır?

Mehmed Emin Resulzade, 1918 senesinde kurulan Azerbaycan Halk Cumhuriyetinin kurucusu olmuştur. 1884 yılında Bakü yakınlarındakı Novhanı köyünde doğdu. Babası din adamı olduğundan, küçük yaşlarından Arapça ve Farsça öğrenen Resulzade ilk eğitimini “Rus-Tatar” mektebinde almıştır. Bu mektepten mezun olduktan sonra Bakü Teknik Okulunda eğitimine devam etmiştir. 1902 senesinde siyasete atılarak “Müslüman Gençlik Teşkilatı” adında gizli cemiyet kuruyor. Cemiyetin tam ismi “ Müslüman Demokratik Müsavat Cemiyeti”olmuştur. 2 sene sonra yani, 1904 senesinde Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi`nin içerisinde bulunan Müslüman Sosyal Demokrat Himmet teşkilatına dönüştürüldü. Mehmed Emin Resulzade siyasetle birlikte gazetecilik alanında da ilerliyordu. İlk yazısı Tiflis`te yayımlanan Şark-ı Rus gazetesinde yayımlanmıştır. Yazılarında sadece Kafkasya ile ilgili değil, aynı zamanda Türkiye ve İran`dakı sorunları da kaleme almıştır.  Resulzade edebiyatla da ilgileniyordu. Bir çok piyesler kaleme almıştır.

20. yüzyıl Rusya tarihini incelendiğinde, en önemli olaylardan biri Bolşevik devrimidir Bolşevik ihtilali müteakip, çarın  hakimiyeti altındakı bütün esir milletler bağımsızlıklarını kazanmak için mücadeleye başlarken, Kafkasya`dakı Müslüman halk da teşkilatlanma çabası içine girmiştir.[1]

Tiflis`te toplanan Azerbaycanlılar, Gürcüler ve Ermeniler mevcut hükumetin dağılması üzerine bağımsızlıklarını ilan etmek için hazırlıklara başladılar. Azerbaycan temsilçileri Azerbaycan Milli Şurasını kurdu. Başkan olarak Mehmed Emin Resulzade seçildi. 28 Mayıs 1918 tarihinde Azerbaycan bağımsızlığını ilan etti. Kurulan Cumhuriyetin başkenti Gence ilan edildi. O dönemde Bakü işgal altındaydı. Resulzade Bakü`nün işgaldan kurtarılması için faaliyetlere başlamıştı. Bakü meselesini konuşmak için İstanbul`a giden Resulzade yabancı devletler ile temas kurmuştur. O, “Bakü`süz Azerbaycan, başsız beden gibidir” diyerek Bakü`nün önemini vurulamıştır.Bakü`nü düşman işgalinden Kafkas İslam Ordusu kurtarmıştır. 15 Eylül 1918 tarihinde Bakü düşmandan temizlenmiş ve devlet merkezi olarak seçilmiştir.27 Nisan 1920 tarihinde Azerbaycan`da idareni ele alan Bolşevikler Resulzade`ni hakimiyetden devirdi ve hapse attılar. Stalin ile eskiden arkadaş olan Resulzade, onun eli ile hapisden kaçtı.

1922 senesinde bilimsel araştırma yapmak bahanesi ile Petersburg’a gitti, buradan kaçtığı Finlandiya’da bir ay kaldıktan sonra Fransa’ya gidip oradan 1922 yazında İstanbul’a geldi. 1927 senesinde Yeni Kafkasya dergisini çıkarıyor. Burada  esasen Türklerin sorunlarından bahs ediliyordu.

Rasulzade İstanbul`da Sovyetler Birliğine aleyhine makaleler yazdığı için, Sovyetler`in etkisi ile 1928 senesinde İstanbul`dan ayrılmak zorunda kalıyor. Avrupa`ya giderek faaliyetlerine orada devam etmiştir. Prometeus adlı cemiyetin Paris’teki yayın organı Promete’de (1929-1939) ve Kafkaz (1932-1938) dergisinde makaleler yazdı. Berlin’de onun yönetiminde çıkan İstiklâl (1932-1934) ve Kurtuluş (1934-1938) gazetelerinde, ayrıca Müsavat Bülteni’nde birçok yazısı neşredildi.[2]Mühacir hayatı yaşayan Resulzade  1947 senesinde Türkiye`ye dönerek Ankara`ya yerleşti. O Milli Kütüphane`de memur, Milli Eğitim Bakanlığında ise Yayım Müdürü olarak çalışmıştır. 6 Mart 1955 senesinde Ankara`da vefat etmiştir.


[1] Selma Yel, “Azerbaycan Cumhuriyeti Devleti’xx nin Kuruluşunda Türkiye’xx nin Yardımları İlhak Amacına mı Yönelikti?,” Ankara Üniversitesi İnkılâp Tarihi Enstitüsü Dergisi Atatürk Yolu Dergisi , vol.6, no.24, pp.563-578, 1999. S.564

[2] https://islamansiklopedisi.org.tr/resulzade-mehmed-emin erişim tarihi:08.05.2021

İlaha Yusifli

Hazar Üniversitesi: Tarih öğretmenliği (lisans) Erciyes Üniversitesi: Yakınçağ tarihi (yüksek lisans) Hacettepe Üniversitesi: Doktora İlgi alanım: İngilizlerin Kafkasya politikası İngilizlerin Kafkas İslam Ordusuna münasebeti İstihbarat tarihi

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu