MakaleTürk Tarihi

Mekteb-i Sultani’nin Türk Eğitim Sistemindeki Yeri

MEKTEB-İ SULTÂNİ’NİN TÜRK EĞİTİM SİSTEMİNDEKİ YERİ

Türk eğitim sistemi ve politikaları tarih boyunca çeşitli değişim süreçleri yaşamıştır. Özellikle Tanzimat Dönemi ve sonrası bu süreçlerden en önemlisi sayılmaktadır. Bu dönemden itibaren eğitim kurumları sınırlarını genişleterek daha çok kitleye hitap etmeye başlamış, eğitimde yeni yöntemler ve metotlar uygulanmış ve en önemlisi eğitim kademesi bakımından rüştiye mektepleri üzerinde yeni eğitim kurumları kurulmaya başlanmıştır. Bu yazımızda yeni yöntem ve metotlar bakımından değerlendirdiğimiz Mekteb-i Sultâni, Batının modern eğitim tarzını örnek alarak yeni bir program ortaya koymuş ilk yerli eğitim kurumu olma özelliğini bünyesinde barındırmaktadır. İlk başta devletin çeşitli kademelerine yöneticiler yetiştirme fikriyle kurulmuş bir okul iken, yüksek öğretim düzeyinde eğitim veren bir kuruma dönüşmüştür. Bu dönüşüm, modern eğitim fikrinin oluşumu ve geleceğe aktarımında önemli bir rol oynamıştır.

            Osmanlı İmparatorluğu yaşadığı çöküşü engellemek ve Batı’nın tartışılamaz gücünü yakalamak amacıyla Avrupa’ya yönelmeye başlamış, askeri reformları da bu sebeple gerçekleştirmiştir. Böylelikle yapılması tasarlanan diğer reformları gerçekleştirecek kişilere yani aydın kadrolara gereksinim duymaya başlamıştır. Bu sebepten ötürü Osmanlı Devleti, Batı’nın biliminden, kültüründen ve diplomasisinden anlayan; aynı zamanda Fransızca’ya hakim kişiler yetiştirmeliydi.[1] Böyle bir dönemde değişen dünyaya ayak uydurmak modern anlamda bir eğitim sisteminden geçiyordu. Mekteb-i Sultâni, modern ortaöğretimin prensiplerini Osmanlı Devleti bünyesinde şekillendirmiş; Türk siyasi ve fikri hayatının teşekkülünde, Batı kültürü ve zihniyetinin yayılmasındaki en mühim eğitim kurumu olma özelliğini taşımaktadır.[2]

Osmanlı Devleti’nin maarif modernizasyonundaki çabalarında Avrupa etkilerinin en iyi göstergesi olarak Mekteb-i Sultâni 1 Eylül 1868’de kurulmuştur. Kurulduğu tarihten itibaren Fransız liselerine denk sayılmış ve milli ile genel öğretim metotları bir arada sürdürülmüştür.[3] Mekteb-i Sultâni’de öğrencilere Fransızca ve Türkçe eğitim bir arada verilmiş; mektebin müdür ve öğretmenlerinin bir kısmı Fransız olacak ve ders nazırı da müdir-i sanî unvanıyla Fransa’dan tayin edilmiştir.[4] Alanında uzman hocaların mektepte görev alması ve Fransızca bilgilerini öğrencilere aktarmasının yanı sıra Osmanlı Devleti’ne mensup hocaların kendi kültürünü aktarmaya devam etmesi “kozmopolit yapıları birleştirmek” adına atılmış önemli bir adım niteliğindedir.[5]

Mekteb-i Sultâni, 19. yüzyılda Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren diğer yabancı okulların tam aksi bir politika izleyerek, farklı dini ve etnik kökene mensup Osmanlı tebaasını bir çatı altında birleştirerek dış tehditlere karşı güçlü bir kozmopolit yapı oluşturmayı amaçlamıştır. Okulun yöneticileri ve kadrosu, Osmanlı Devleti’nin ihtiyaç duyduğu modern eğitim anlayışı çerçevesinde yabancı dil eğitimine önem verirken aynı zamanda öğrencilerin yaşadığı coğrafyanın dilini ve tarihini hiçbir zaman arka planda tutmamıştır. Günümüzde hâlâ eğitim alanında yabancı dil öğrenimi mühim bir meseledir. Mekteb-i Sultâni’nin Türk eğitim tarihinde önemli bir yere sahip olması, Osmanlı Devleti’nde ortaöğretim sisteminde yabancı dilin öğretildiği ilk devlet okulu olma özelliğini taşımasıdır.

 

 

 

[1] Gülsün Düzenli, “Mekteb-i Sultâni’den Bugüne Galatasaray Lisesi”, Toplumsal Tarih Dergisi, S. 26, İstanbul 1996, s. 21.

[2] İhsan Sungu, “Galatasaray Lisesi’nin Kuruluşu”, Belleten, C. VII, S.28, Ekim 1943, s. 315.

[3] Reşat Ekrem Koçu, “ Galatasarayı Lisesi”, İstanbul Ansiklopedisi, C. 11, S. 166, s. 5933.

[4] Vahdettin Engin, Mekteb-i Sultâni, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2016, s. 18.

[5]François Georgeon, “La formation des élites à la fin de l’Empire ottoman: le cas de Galatasaray”, Revue du monde musulman et de la Méditerranée, France, pp. 21.

Tuğçem Tirfil

Hacettepe Üniversitesi - Yakınçağ Tarihi alanında Yüksek Lisans öğrencisiyim. Modernleşme Dönemi ve Türk Eğitim Sistemi alanında çalışıyorum.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu