ArkeolojiTarihte KadınTürk Tarihi

Arkeolog Nimet Özgüç’ün Hayatı ve Çalışmaları

Nimet (Dinçer) Özgüç, 15 Mart 1917 yılında Adapazarı’nda dünyaya gelmiştir. İlkokul yılları Tekirdağ’da geçmiş sonrasında babasının görevi sebebiyle öğrenim hayatına Ankara’da, Ankara Kız Lisesi’nde devam etmiştir. Üniversite eğitimine Mustafa Kemal Atatürk’ün kurulması için bizzat talimat verdiği Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde başlamıştır. Fakültenin ilk öğrencilerinden birisi olan Nimet Özgüç 1939 yılında okulun ilk mezunları arasında yer almış ve ardından asistan olarak bu fakültede görev almıştır.[1]  1944 yılında Prof. Dr. Remzi Oğuz Arık’ın danışmanlığında  “Anadolu Damga Mühürleri” adlı doktora tezini tamamlamış ve doktor unvanını almıştır. Doktora tezi ile birlikte mühür konusundaki çalışmalara ağırlık vermiş ve konunun Türkiye’deki en önemli uzmanlarından biri olmuştur.

Özgüç kendisini mühürler konusunda etkileyen ismin Alman Asurolog Prof. Dr. Benno Landsberger’in olduğunu belirtmiştir.[2] Nimet Özgüç 1945 yılında aynı fakülteden mezun olan Türkiye’nin önemli arkeologlarından Prof. Dr. Tahsin Özgüç ile evlenmiştir. 1948 yılında “Etilerde Hayvan Biçimli ve Tasvirli Kaplar” adlı doçentlik tezini tamamlayan Özgüç,  1958 yılı itibariyle profesör unvanını almış ve aynı yıl içinde Arkeoloji Kürsüsü’nde “Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi”  bölüm ve kürsü başkanlığı yapmıştır.

Nimet Özgüç, Türkiye’deki arkeolojik çalışmalarda ortaya çıkarılmış önemli arkeolojik eserlerin 1964 yılında Brüksel, Paris, Roma, Londra gibi Avrupa’nın önemli başkentlerinde sergilenmesi hususunda görev almıştır. Aynı yıl içerisinde Londra’da, 1965-1966 yıllarında da Saarbrücken Ünversitesi’nde araştırmacı profesörlük yapmış, kendisine verilen burstan faydalanarak 1966-1967 yılları arasında Princeton’daki “The Institue For Advenced Study” adlı bilim merkezinde yine araştırmacı profesörlük statüsünde araştırmalar gerçekleştirmiştir.[3]

Nimet Özgüç yurt dışında önemli ülkeleri gezip bilimsel sunum yapma fırsatları bulmuştur. 1956 ve 1992 yılları olmak üzere iki kez İsrail’i ziyaret etmiştir. 1956 yılında Kültepe, 1992 yılında ise Samsat kazılarının sonuçları hakkında bu ülkede sunum yapmıştır.[4] Irak’a ise 1973 yılında Basra’da kurulan Tıp Fakültesi kampüs açılış töreni davetlisi olarak gitmiştir. Bu yolculuk sadece açılışa iştirak etmek ile kalmamış aynı zamanda Mezopotamya kültürlerini yakından görebilme fırsatı tanımış; Babil, Ur, Samarra ve Hatra gibi önemli kentleri ziyaret etmiştir. 1975 yılında Kıbrıs Müzeler Genel Müdürü Dr. Nurettin Yardımcı ve Rauf Denktaş’ın daveti üzerine Kıbrıs’ta “Eski Çağlarda Kıbrıs-Anadolu İlişkileri” adlı bir konferansa katılmış[5], 1975 yılında ise Tahran Üniversitesi Rektörü’nün daveti üzerine Prof. Dr. Tahsin Özgüç ile İran’a ziyarette bulunmuştur. 1960 ve 1976 yıllarında Sovyetler Birliği’ne eşi Prof. Dr. Tahsin Özgüç ile birlikte gitmiş ve burada Kültepe kazıları hakkında bir sunum yapmıştır.[6]

1978 yılında Dışişleri Bakanlığı’nın iki ülke arasındaki kültür antlaşması kapsamında Prof. Dr. Günsel Renda ile Mısır’a bir ziyaret gerçekleştirmiş ve burada Hitit-Mısır ilişkileri hakkında bir konferans vermiştir.[7] Özgüç en önemli çalışmalarından birisini ise Japonya’da yapmıştır. 1983 yılında davet üzerine Japonya’ya gitmiş, Kyoto’da Acemhöyük[8], Tokyo’da ise “Yerli Tasvir Sanatlarında Tanrılar” adlı sunumlar gerçekleştirmiştir.[9]  Yine Japonya’da 1989 yılında Samsat kazıları hakkında bir sunum yapmıştır. Japonya-Türkiye işbirliği çerçevesinde 2005 yılında Türkiye’de Japon Anadolu Araştırmaları Enstitüsü kurulmuş ve kütüphanesine Nimet Özgüç adı verilmiştir.[10]

Nimet Özgüç 1984 yılında yaş haddinden emekliye ayrılmıştır.  Emekli olduktan sonra çalışmalarını durdurmamış ve bilim dünyasına katkıda bulunmaya devam etmiştir. 23 Aralık 2015 tarihinde Ankara’da vefat etmiş olup Karşıyaka Mezarlığı’na defnedilmiştir.

Bulunduğu Kazılar

Nimet Özgüç’ün ilk kazı deneyimi 1938 yılında Prof. Dr. Remzi Oğuz Arık ve Prof. Dr. H.H. Von der Osten’in yürüttüğü Ankara-Çankırıkapı, Roma hamamı kazısı olmuştur.[11] Sonrasında ise 1940 ve 1941 yılları arasında Kılıç Ökten ve Tahsin Özgüç ile birlikte Samsun bölgesi (Dündartepe, Tekeköy, Kavak) kazılarına[12] katılmıştır. Nimet Özgüç Prof. Dr. Tahsin Özgüç ile birlikte birçok kazıda yer almıştır. 1947’de Fraktin kazı çalışması altında tetkik geziler gerçekleştirmiştir.[13] Yine aynı yıl içerisinde Elbistan Karahöyük çalışmasında Tahsin Özgüç ile birlikte çalışmıştır.[14] 1948 yılında ise eskiçağ Anadolu tarihinin kaderine yön verecek olan, Asur Ticaret Kolonileri Devri ile birlikte uluslararası bir statü kazanmış olan Kültepe kazılarına eşi Prof. Dr. Tahsin Özgüç ile başlamışlardır.[15] 1959 yılında Altıntepe kazısında görev aldıktan sonra 1962 yılında kendisinin kazı başkanlığını yürütecek olduğu Acemhöyük Kazıları’na başlamıştır. 1977 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nin “Aşağı Fırat Eski Eserleri Kurtarma Projesi” yüzey araştırmaları tamamlamış ve 1978-1989 yılları arasında Samsat Kazıları’na başkanlık etmiştir.[16]

1962 yılında Prof. Dr. Nimet Özgüç’ün Acemhöyük (Purušhattum) kazılarına başlaması Aksaray tarihi için oldukça önem arz etmektedir. Günümüzde Yeşilova Kasabası’nın merkezinde bulunan Acemhöyük’te gerçekleştirilen kazılar bu kadim yerin MÖ. 3. Binyılın ikinci yarısından itibaren iskân edildiğini ve MÖ. 2. Binyılın başlarında ise Anadolu’nun önemli şehir devletlerinden birine ev sahipliği yaptığını göstermektedir. Nimet Özgüç’ün Acemhöyük’te uzun yıllar sürdürdüğü çalışmalar neticesinde Asur Ticaret Kolonileri Dönemi’ne tarihlendirilen saraylar ve idari binalar ile irili ufaklı binlerce eser gün yüzüne çıkmış[17], elde edilen sonuçlar Anadolu arkeolojisine büyük katkılar sağlamıştır.

Kendisi İçin Hazırlanan Armağan Kitaplar:

Nimet Özgüç’e Armağan, Aspects of art and iconography: Anatolia and its neighbors: studies in honor of Nimet Özgüç, ed. Machteld J. Mellink, Edith Porada, Tahsin Özgüç,  Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1993.

Nursel Duruel, Cumhuriyetin Çocukları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç, TÜBA, Ankara, 2011.

Aldığı Ödüller

Collège de France Madalyası, 1980.

Türk Kadınlar Birliği “1992, İlim Dalında Yılın Kadını” Ödülü.

Dünya Kardeşlik Birliği Mevlana Yüce Vakfı Ödülü, 2000.

TC Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür ve Sanat Büyük Ödülü, 2010.

Üyesi Olduğu Bilimsel Kuruluşlar

Türk Tarih Kurumu Asli Üyesi (1970 ve 1989’da),

Türk Tarih Kurumu Şeref Üyesi 1995

Alman Arkeoloji Enstitüsü (Berlin) Asli Üyesi 1964

Türk Eski Çağlar Bilimleri Enstitüsü Şeref Üyesi 1995

Amerikan Arkeoloji Enstitüsü Yabancı Şeref Üyesi 1979

Türkiye Bilimler Akademisi Şeref Üyesi 1996


[1] Bekir Koç, “Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin Kuruluş Süreci, İlk Mezunları ve Halil İnalcık”, OTAM c.40, 2016, s.36.

[2] Nursel Duruel, Cumhuriyetin Çocuları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç, TÜBA, Ankara, 2011, s.38.

[3] Bahadır Alkım, “Kurumumuzun Asli Üyeliğine Seçilen Prof. Dr. Nimet Özgüç Hakkında Prof. Dr. U. Bahadır Alkım’ın 14 Nisan 1971 Tarihli Genel Kurulda Okunan Takdim Konuşması” Belleten 36/141, 1972, s.117.

[4] Duruel, Cumhuriyetin Çocuları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç, s.133.

[5] Duruel, Cumhuriyetin Çocuları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç, s.138.

[6] Duruel, Cumhuriyetin Çocuları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç, s.148.

[7] Duruel, Cumhuriyetin Çocuları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç, s.144.

[8] Duruel, Cumhuriyetin Çocuları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç, s.171.

[9] Duruel, Cumhuriyetin Çocuları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç, s.176.

[10] Duruel, Cumhuriyetin Çocuları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç, s.179.

[11] Duruel, Cumhuriyetin Çocuları Arkeolojinin Büyükleri Nimet Özgüç-Tahsin Özgüç s.35

[12] Şevket Dönmez, “1997-1999 Yılları Yüzey Araştırmalarında İncelenen Samsun-Amasya İlleri İ.Ö. 2. Binyılı Yerleşmeleri”, Belleten 65/244, 2001, s.874.

[13] Tahsin Özgüç, “Ankara Üniversitesi Adına Yapılan Fraktin Kazısı ve Tetkik Gezileri”, Belleten XXI/45, 1948, s.261.

[14] Bora Uysal-Ali Çiftçi, Elbistan Karahöyük Kazısı 2015, 38. Kazı Sonuçları Toplantısı II. Cilt, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2016, s.36.

[15] Fikri Kulakoğlu, “Kültepe Kaniş Karumu: Anadolu’nun En Eski Uluslararası Ticaret Merkezi”, Anadolu’nun Önsözü Kültepe-Kaniş Karumu Asurlar İstanbul’da, Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, İstanbul, 2011, s.40.

[16] Nimet Özgüç, “Samsat Kazıları 1987”, Belleten 52/202, 1988.

[17] Sebahattin Bayram- Remzi Kuzuoğlu, Çivi Yazılı Kaynaklara Göre M.Ö. 2. Bin’de Aksaray, I. Uluslararası

Aksaray Sempozyumu, 2016, s.801.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu