Alternatif TarihMakale
Trend

Psikolojik Harbin Tarihsel Serüveni – Üçüncü Bölüm

Gayrinizami Harp Tarihi Serisi

İnsanlık tarihi kadar eski olan propaganda, insanların birbirlerini ikna etme çabası olarak kendini göstermektedir. Birtakım araçlar kullanarak bu propaganda faaliyetleri yürütülmektedir ve araçların hitap ettiği kitlenin büyümesi ile orantılı propaganda da gelişmiştir.[1] Teknolojinin gelişmesi ile birlikte propaganda için kullanılan araçların daha yaygın olmaya başladığı gözlenebilir.

Latince “propoger” kavramına dayanan propaganda sözcüğü; toplumun hareketlerini, davranışlarını, duygularını ve düşüncelerini değiştirmek ve kontrol altında tutmak için yayınlanan görüş, doktrin, belge ve bilgilerden oluşmaktadır. Özel bir amaç ya da ekonomik, siyasi, askeri amaçlarla belirli bir grubun düşünce ve duygularını etkilemek için genel ve/veya kitle haberleşme araçlarının planlı kullanılması ile gerçekleştirilir.[2] Devletler, siyasi organizasyonlar, ticari kuruluşların yanı sıra terör örgütlerine kadar belirli bir amaca hizmet edecek şekilde propaganda kullanılmaktadır.

Yukarıdaki afiş, ABD’nin I. Dünya Savaşı döneminde James Montgomery Flagg’e tasarlattığı propaganda örneğini oluşturmaktadır. Beyaz- Anglosakson- Protestan (WASP) anlayışı ABD’nin yönetsel olarak fikri alt yapısını oluşturmakta ve bu anlayış çerçevesinde afişin hazırlandığı görülmektedir.[3] Benzer propaganda faaliyetleri pek çok devlette görebiliriz.

Propaganda Özellikleri

Propaganda bütüncül bir özellik taşımaktadır. Siyasi, sosyal, halkla ilişkiler ve reklam kampanyalarında olduğu gibi, propagandanın da başarıya ulaşabilmesi için tüm kitle iletişim araçlarında aynı mesajı barındırması gerekir. Belirlenen mesaj tek ve bütüncül özellik taşımalı ve propagandayı uygulayanın bunu çok iyi belirlemesi gerekmektedir.[4] Reklam içeriklerinde kitlelere hitap ederken aynı zamanda bireyin algısını etkileme çabası görülebilir ve örnek olarak işlenen temanın daima “SEN ÖZELSİN!” olduğu anlaşılabilir. Bunun gibi pek çok alanda kitleler kontrol edilmeye çalışılır.

1855 yılından 1975’e kadar süren ve ABD toplumunda olumsuz etkiler yaratan ayrıca ABD ordusunun başarısızlığı ile sonuçlanan Vietnam Savaşı; Sylvester Stallone’nin başrolde oynadığı Rambo serisi ile bir kahramanlık öyküsü olarak gösterilmiştir. Bu durum kitle iletişim araçlarının propaganda faaliyetlerine etkisini ciddi bir biçimde göstermektedir.[5]

İtalya tarihinde Ulusal Faşist Parti’sinin lideri olan ve Benito Amilcare Andrea Mussolini şu ifadeleri ile propagandanın yürütülmesinin anlaşılmasında yardımcı olmaktadır: “Boş inanışlar ve efsaneler bir iman, bir tutkudur. Bunların gerçekliğinin olması gerekmez.”[6]

Bazı araştırmalara göre, Arap Baharı olarak adlandırılan ve 2010 yılında ortaya çıkan Arap ülkelerindeki hükümet karşıtı protestolar öncesi ve sonrasında Facebook, Youtube, İnstagram ve Twitter’ın aktif bir şekilde göstericeler tarafından propaganda amacıyla kullanıldığı görülmektedir. Sosyal medya araçlarının bu tarz toplumsal hareketlere meşruiyet kazandırmak için kullanıldığı anlaşılmaktadır.[7]

İngiliz İstihbarat Servisi’nde görev yapan ve “Casusların Ası” olarak bilinen Sidney Geogrge Reilly’nin Rus istihbaratının eline geçmesi ve kurşunlanarak öldürülmesi; dünyada İngiliz İstihbarat Servisi’nin başarısız görülmesine sebep olmuştur. Servis için bu olumsuz algıyı ortadan kaldırmak amacıyla yazar ve eski İngiliz Gizli İstihbarat Servisi personeli olan Ian Fleming’a “007 James Bond” karakteri yarattırılmıştır. ABD’nin ‘Rambo’ serisi gibi bu “007 James Bond” serisi de ciddi bir propaganda faaliyetidir.

Propaganda Faaliyetleri

Propaganda faaliyetleri 5 gruba ayrılmaktadır. Resmi organlar tarafından kamuoyunu hedef alan ve etkilemeye çalışan, hedefin ve kaynağın açık olduğu türe: BEYAZ PROPAGANDA denilmektedir.

Söylenti ve dedikodunun yaygın bir şekilde görüldüğü, doğru ile yalanın belirsizlik oluşturduğu, kaynağı belli ancak hedefinin net olmadığı tür: GRİ PROPAGANDA’dır.

Devlete ve orduya olan güveni yıkmak, toplumu kutuplaştırmak, hedef toplumdaki temel değer ve yargıları ortadan kaldırmak amacıyla; sahte belgeler ve iftiralardan oluşturulan, kaynağı belli olmayan ve istihbarat operasyonu olan tür: KARA PROPAGANDA’dır.

Devlet otoritesini zayıflatmak amacıyla kullanılan ve terör örgütleri tarafından benimsenen tür: SİLAHLI PROPAGANDA’dır.

Silahlı, kara, gri ve beyaz propaganda türlerinin bir arada kullanılmasıyla da: KARMA PROPAGANDA türü oluşmaktadır.

Uluslararası yasallığını ve desteğini sağlamak/sürdürmek amacıyla terör örgütü PKK’nın da propaganda faaliyetleri yürüttüğü görülmektedir. PKK sempatizanları tarafından Türkçe hecelemeye göre PE-KA-KA olarak telaffuz edilmesi değil de İngilizce okunuşu “Pİİ-KEE-KEE” seslendirilmesi kullanılmaktadır. Ayrıca “Pİİ-KEE-KEE”nin Kürtçe fonetik yapısına uygun olduğu da savunulmaktadır.[8]

Hedef toplumu etkisi altına almak ve onu kendi amacına yönelik harekete geçirmeyi başarma arzusunda bulunan propaganda uygulayıcısı, bunu yaparken gerçekler ile oynayabilir. Hayali bir düşman imgesi yaratmak, sürekli olarak korku faktörlerini tetiklemek, adalet ve eşitlik duygularını öne sürmek en yaygın kullanımları arasındadır.


[1] Mustafa Karaca- Caner Çakı (Editör), İletişim ve Propaganda, Eğitim Yayınevi: 15.

[2] Yusuf Karaağaç, “Sinir Savaşının Aktörleri: Psikolojik Harp, Psikolojik Harekât ve Propaganda”, Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (2) (2018): 86.

[3] Yusuf Karaağaç, 87.

[4] Haluk Gürgen, “Propaganda”, Kurgu Dergisi, S. 8 (1990): 142.

[5] Yusuf Karaağaç, 88.

[6] Yusuf Karaağaç, 88.

[7] Yakup Köseoğlu- Hamza Al, “Bir Siyasal Propaganda Aracı Olarak Sosyal Medya”, Akademik İncelemeler Dergisi, C. 8, S. 3 (2013): 112.

[8] Yusuf Karaağaç, 90.

Anadolu Tarih

Anadolu Tarih'in resmi hesabıdır.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu