Sinema Tarihi

Rosselini “Savaş Üçlemesi: Rome, Open City (1945)

Roberto Rossellini’nin Savaş Üçlemesi (War Trilogy) //

“Belki bu yol uzun ve zor ama oraya ulaşacağız,

daha iyi bir dünya olduğunu göreceğiz.”

Sinema, çoğu zaman tarihi bir belge niteliği taşımamakla birlikte yansıttığı zaman dilimine ait olan toplumun kültürel yaşantıları, düşünce yapıları, inanışları gibi pekçok konu hakkında izleyiciye çıkarım hakkı sunarak tarih alanına destek olmaktadır. Bu noktada sinema ve tarih ilişkisi üzerine birçok çalışma yapmış Marc Ferro’nun şu sözlerini hatırlamak yerinde olacaktır: “Varsayımımız şudur: film, gerçeğin görüntüsü olsun ya da olmasın, ister belge ya da kurmaca, isterse gerçek ya da tümden düşsel entrika olsun, Tarih’tir; postulatımız da: cereyan etmemiş olan şey(ve neden olmasın, ve aynı şekilde cereyan etmiş olan şey de), insanın inançları, niyetleri, imgeseli, en az Tarih kadar Tarih’tir. (Ferro, 1995, s. 32)”.

Ayrıca tarihsel dönemleri yansıtan filmler çekilirken rejisör, film yapımcısı gibi kişilerin çok bilgili olmasını vurgulayan İlber Ortaylı hocamız Roberto Rosellini gibi yönetmenlerin kitlelere filmlerle tarih öğretebilecek konuma geldiğini, bazılarına göre sıkıcı bir üslup olarak değerlendirilen tarih ders kitaplarının tahribatını ve öğrencilerde yarattığı ilgisizliği sinemanın tamir edebileceğini belirtmektedir.

İkinci Dünya Savaşı’nın meydana getirdiği yıkım ve yoksulluğu tarihsel ve sosyolojik açılardan ele alan Rosselini “Savaş Üçlemesi/War Trilogy” serisinin ilk halkası olarak kabul edilen “Rome, Open City” filminin çekimlerine Haziran 1944’de gerçekleşen Roma’nın kurtuluşundan kısa bir süre önce başlanmıştı. Çekimi 1945 yılında tamamlanan film, komünistler ile katoliklerin Nazi işgaline karşı birleştikleri trajik bir olayı izleyiciye sunmaktadır. Mussolini 1943’te İtalya’da tutuklanınca, İkinci Dünya Savaşı’nda İtalya’nın müttefiki olan Nazi Almanyası tarafından hapishaneden kaçırılır. Sonrasında ise Almanya İtalya’yı işgal etmiştir. Filmde İtalyan halkı yaşadığı zorluklara uzun süre çözüm bulamadığından, öncesinde deneyimlediği faşist rejimin bir başka versiyonuna karşı direniş göstermek için çabalamaktadır.

Rome, Open City (Roberto Rossellini, Italy 1945, 100 mins)

toplum, tarih ve sinema..

Aslında, filmin esas amacı ilk sahnelerde de belirtildiği üzere “dokuz ay boyunca Nazilerin boyunduruğu altında kalan Roma halkının “durumunu” yansıtmaktır. Buradan anlayabileceğimiz gibi, film tarihi gerçeklere-olaylara hizmet etmekten ziyade tarihin en çok bilmek istediği konulardan biri olan toplumun yaşayışına işaret ederek, sadece direnişçilerin Nazilere karşı mücadelesi değil işgal altındaki Roma günlük yaşantısına ayrıca yer verilmiştir.

Savaşın çetin şartlarına bir çözüm yolu getiremeyen din, zamanında toplum tarafından güven duyulan ve sığınılan bir alana ev sahipliği yapabiliyor iken artık gücünü yitiren bir konuma gelmiştir. Rossellini açık bir şekilde farklı görüşlerden-inanışlardan gelen insanların faşizme karşı ortak mücadelesini, katolik-komünist işbirliğine de yer vererek filmi farklı bir noktaya taşımıştır.

Rossellini filmi son sahnede çocukların Roma şehrine doğru ilerlediğini gösteren bir görüntü ile sonlandırır. Dram-Savaş kategorisinde değerlendirilen 100 dakikalık bu film, 1946 yılında Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye ödülü aldı. 1947’de ABD’de En iyi Senaryo Akademi Ödülü’ne aday gösterilmişti. İtalyan Yeni Gerçekçiliği film akımının ise ilk örneği olarak tarihe geçmiştir.

Kaynakça

Öztaş, S. (2007). Tarih öğretimi ve filmler: tarih öğretiminde film kullanılmasının öğrenci başarısı üzerine etkisi (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Öztaş, S. (2014). Tarih öğretiminde filmlerin kullanımı. İ. H. Demircioğlu ve İ. Turan (Ed.). Tarih Öğretiminde Öğretim Teknolojileri Ve Materyal Tasarımı. Ankara: Pegem Akademi, 163-182.

Ferro, M. (1995). Sinema ve Tarih (Çev. Turhan Ilgaz, Hülya Tufan). İstanbul: Kesit Yayıncılık.

Onat, F. (1979). Faşist Dönemde İtalyan Sineması, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir, EÜ, GSF.

Begüm Şen

Tarih Öğretmeni - Anadolu Tarih Editörü Yazı göndermek için: begum@anadolutarih.com

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu