MakaleSanat Tarihi

Süleymanname (Arifi): Kanuni’nin Cülus Töreni ve Divan- Hümayun Sahneleri

Kanuni Sultan Süleyman Cülus Töreni

Kaynaklara göre Kanuni’nin cülus töreni iki kez yapılmıştır. Birinci tören Şehzade Süleyman’ın Manisa’dan Topkapı Sarayı’na ulaştığı gün diğer tören ise ertesi sabah yapılmış, iki törende Bâbü’ssaade önünde olmuştur. Kompozisyon karşılıklı iki sayfa üzerine düzenlenmiştir. Minyatür hem biatlerin yapıldığı 2.avluyu hem de bab-ı hümayun ve ikinci kapıyı göstermesi bakımından diğer cülus törenlerinden farklı olup bir cülus töreninin yapılışı hakkında önemli bilgiler vermektedir. 18. varak a yüzünde, ön planda Bab-ı Hümayun (Saltanat Kapısı), merkezde sarayın Birinci Avlusu ve arka planda Babüs Selam (Ortakapı) görülmektedir.                                                                      
17. varak b yüzünde ise Bâbü’s Saade’nin önünde yapılan Kanuni’nin cülus töreni betimlenmiştir. Kanuni kemerli sütunun altında tahtta oturmaktadır. Üzerindeki lacivert renkli kaftan, hatailer ve yaprakların yer aldığı saz üslubunda bezeme ile kaplıdır.  Taht koltuk tipi ve murassa bir tahttır. Sağında Sadrazam Piri Mehmed Paşa ve kubbe vezirleri yer almaktadır. Hemen alt kısımda Şeyhülislam Zembilli Ali Efendi ve Anadolu, Rumeli kazaskerleri bulunmaktadır. Biat sahnesi olduğu anlaşılan kırmızı kaftanlı beyaz sarıklı solak olması muhtemel kişi tahtın ayağına eğilmiş görülmektedir. Tahtın sağında dört iç oğlan ellerini kavuşturmuş şekilde durmaktadırlar. Birinci avluyu gösteren 18. Varak a yüzünde canlı renklerde atlı yayalar ve kalabalık coşkulu ifadeler yer alır. Nakkaş burada kalabalık bir topluluk göstermek istemesinin sebebi Sultan’ın tahta çıkışının halk tarafından kabul gördüğünü ifade etme çabası olarak düşünülebilir. 17.Varak b yüzünde ise devlet adamlarının hiyerarşik dizilişi statik ve durağan olarak yansımıştır. Minyatürde özellikle kullanılan mavi ve kırmızı renk kontrastı, padişah’ın kıyafetinde, taht alanında ve saray görevlilerinin kıyafetlerinde de karşılaşmaktayız. Kullanılan renkler klasik dönemin bir yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır. Minyatürde topografik görüntü dikkat çeker. Minyatürün düzeninde plan perspektifiyle geniş bir mekân izlenimi elde edilir ve daha fazla figür sahneye yerleştirilmiştir.

Süleymannâme Kanuni’nin Cülus Töreni y.17b-18a

Divan-ı Hümayun Toplantısı

Süleymannâne Divan-Hümayun Toplantısı y.37b-38a

Çift sayfa üzerine yapılmış bu minyatürde sol sayfada revaklarla kuşatılmış ikinci avlu ve Ortakapı yer almaktadır. Revakların altında oturan saray görevlileri ile kompozisyona hareketlilik kazandırılmıştır. Sağ üst köşede ayakta yer alan dört kişi rulolara yazı yazan iki katibi izlemektedir. Alt kısımda mermer çeşmenin etrafında solaklar, yeniçeriler ve diğer görevliler yer almaktadır. Çeşmenin biraz altında sakallı mavi kaftanlı bir devlet görevlisi bulunmaktadır.

Sağ sayfa kademeli olarak bölümlere ayrılmıştır. En üstteki çatılı bölüm (Adalet Kulesi) sultanın varlığını vurgulamaktadır.. Kompozisyonun en üst kısmında divan toplantısının gerçekleştiği Kubbealtı’nın iç mekanı verilmiştir. Bunun altında orta kısımda kemerli sütunlarla giriş bölümü onun alt kısmında ise doğa elemanlarıyla birlikte dış mekân tasvirine yer verilmiştir. Kubbealtını “U” şeklinde çevreleyen kırmızı kumaşla kaplı sedir yer almaktadır.  Bitkisel süslemeli bu sedirin ortasında dönemin Veziri Azamı Sokollu Mehmet Paşa onun sağında üç kubbe veziri solunda ise Anadolu ve Rumeli Kazaskerleri oturmaktadır. Sahnenin sağında U şeklinde sedirin üzerinde oturan yine çeşitli divan üyeleri, üç defterdar ve diğer kâtipler yer almaktadır. Üst kısmın en solunda nişancı bir belgeye sultanın tuğrasını çekmektedir. Sultanın varlığının hissettirilmesi açısından önemlidir. Divan’a girişi sağlayan kapı önünde de asalarıyla kapıcılar kethüdası ve bir çavuşbaşı gözükmektedir. Bu kısmın altına indiğimizde dört gözlü revaklı avlunun altında sahnenin sağında bir görevli altın paraları tartmakta onun altındaki kişi ise torbaların ağzını mühürlemek için kullanılan balmumunu hazırlamaktadır. Bunların hemen yanında ise bir kürsü önünde dört kişi hesap tutmaktadır. Bunların yanında kubbealtı giriş kapısı onun yanında da oturur vaziyette beş kişi kendi aralarında konuşur vaziyette resmedilmiştir. Bu kısmın altında da saray bahçesi (ikinci avlu) içerisinde ağaçların arasında resmedilmiş saray görevlileri, yeniçeriler ve kapıcıların olduğu görülmektedir. Nakkaşın dönemin klasik renklerini çokça kullanmıştır. Zemin rengi bir sahnede mavi, yeşil diğer sahnede ise açık pembe ve yine yeşildir. Figürlerde kullanılan renkler Kırmızı, sarı, mavi, turuncu gibi canlı renklerdir. Gökyüzü altın sarısına boyanmıştır.

KAYNAKÇA

Mahir, Banu. Osmanlı Minyatür Sanatı. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2012.

Atıl, Esin. Süleymanname the Illustrated History of Süleyman the Magnificent. New York: Harry N. Abrams, 1986.

Tarım Ertuğ, Zeynep. XVI. (16) Yüzyıl Osmanlı Devleti’nde Cülus ve Cenaze Törenleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1999.

Bağcı,Serpil-Çağman, Filiz- Renda,Günsel- Tanındı, Zeren. Osmanlı Resim Sanatı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2012.

Necipoğlu, Gülru. 15. Ve 16.Yüzyılda Topkapı Sarayı Mimari, Tören ve İktidar. (Çev. Ruşen Sezer), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2007.

Adıgüzel Toprak, Filiz. “Arifî’nin Süleymannâme’sindeki Minyatürlerde Saltanata İlişkin Simgeler”. Sanatta Yeterlilik Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir 2007.

Polat, Esra. “Osmanlı Minyatür Sanatında Resmi Tören Tasvirleri ve Tahlilleri (16.yy)”. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum 2018.

Canseven, Meryem. “Arifi’nin Süleymannâme’sindeki Taht Tasvirleri”. Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli 2018.

Gökdaş, Yakup-İnaç, Cihan. “Osmanlı Cülus Minyatürlerinde Padişah İmgesinin Sanatçı Algısı ve Üslup Özelliklerine Yansıması”. (GSED), 33 (2014): s.108-148.

Tekin, Başak Burcu. “Arifi Süleymannâmesi’nde Kaftan Tasvirleri: Kanuni Dönemi Dokumaları Hakkında Bir Değerlendirme”. (ZfWT), Vol.4/No.2 (2012): s.167-191.

Yasin Tarakcı

İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Mezunu / Yüksek Lisans Öğrencisi. Aynı zamanda Kültürel Turizm ve Miras öğrencisiyim.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu