Dünya TarihiOrta Çağ Tarihi

Sultan Mesud’un Bizanslı Damadı Ioannes Komnenos

Bizans İmparatoru Aleksios Komnenos’un torunu ve İsaakios Komnenos’un oğlu olan Ioannes Komnenos’un bazı kaynaklara göre Türkiye Selçuklu Sultanı Mesud’un damadı olduğu iddia edilmektedir. Peki Komnenos ailesinden birisinin nasıl ve neden Türkiye Selçuklu ailesinin damadı olduğu iddia edilmiştir?  Bu soruya cevap verebilmek için öncelikle Ioannes’in babası İsaakios Komnenos ve amcası İmparator İoannes Kommenos’un arasındaki ilişkiye değinmek gereklidir.

  İki kardeş olan İmparator Ioannes Komnenos ve İsaakios Komnenos’un, Ioannes’in imparatorluğunun ilk yıllarında arası çok iyidir. Öyle ki Niketas Khoniates’in aktarımına göre İmparator Ioannes’in Bizans tahtına çıkmak için mücadele verdiği dönemde akrabalarından en güvendiği kişi kardeşi İsaakios’tur. Hatta Ioannes ülke yönetimini eline aldığında kardeşi İsaakios için “kendisini çok sevdiğini hissettiği ve tahtını herkesten çok borçlu olduğu kardeşi İsaakios ile çok sıkı bağlılık içindeydi. Ona tahtta ve sofrasında kendisine eş yer verdiği gibi, sebastokrator unvanını tasdik ve teyit etmiştir.” [1] sözlerini Niketas  kaydetmektedir. Ancak Niketas’ın övgü ile bahsettiği İsaakios’un tahtı ele geçirme isteği kardeşlik duygusunun üstüne çıkmıştır. Kardeşi İmparator Ioannes Kastamonu ve çevresinde Türklere karşı sefer düzenlediği ve sahilde bir kaleyi ele geçirdiği sırada başarısızlıkla sonuçlanacak bir isyan çıkarmıştır. Kendisine karşı düzenlenen komployu öğrenen İmparator Ioannes ise seferini yarıda bırakarak hemen İstanbul’a dönmüştür. Ancak İsaakios İmparator Ioannes onu yakalayamadan, önce Türkiye Selçuklu Devleti Sultanı Mesud’un yanına sonrasında ise Danişmendli Emir Gazi’nin yanına sığınmıştır. Bu kıymetli ve stratejik misafiri Danişmendli Emir Gazi memnuniyet ve itibarla ağırlamıştır. Kısa süre sonra Emir Gazi tarafından Konstantin Gabras’ın yanına gönderilen İsaakios, Emir Gazi’nin Malatya’ya dönmesiyle tekrar onun yanına gelmiştir. Sultan Mesud’un da yanlarına gelmesiyle kış mevsimini beraber geçirmişlerdir.[2] Tüm bu yaşananlar sırasında İsaakios’un yanında Niketas Khoniates’in “boylu, poslu fevkalede güzel ve güçlü bir savaşçı”[3] olarak tasvirlediği en büyük oğlu Ioannes’de vardır. Sultan Mesud ve Ioannes’in tanışması bu şekilde olmuştur. Dönemin farklı farklı liderlerinin yanına giden İsaakios Malatya’dan sonra Ermeni Leon’un yanına geçmiştir ve İmparator Ioannes’e karşı onunla anlaşarak kızıyla evlenmiştir. Ancak bu anlaşma uzun sürmemiştir.[4]  Niketas’ın kaydına göre bu uzun ve zorlu sürgün döneminde başarılı olamayan İsaakios, en sonunda yine kardeşi İmparator Ioannes’in yanına dönmüş ve onun tarafından affedilmiştir.[5] 

  Bu yaşanan sürgün hayatından yaklaşık 10 sene sonra ise İsaakios’un oğlu Ioannes bir sefer sırasında amcası İmparator Ioannes’e kızmış ve Türklere sığınarak taraf değiştirmiştir. İmparator Ioannes Komnenos 1139-1140 tarihinde Bizans arazisine fetih hareketleri gerçekleştiren Danişmendli Melik Muhammed ve Sultan Mesud’a karşı sefer düzenlemeye karar vermiştir. Bu sefere daha önce affetmiş olduğu kardeşi İsaakios’un oğlu Ioannes’de, imparatorun yanında katılmıştır. Ancak yeğen Ioannes’in Türklere karşı savaşmak istemediğinden mi yoksa ona emredilen hareketin onu fazlaca kızdırmasından mı bilinmez, bu seferdeki yeri Türklerin yanıdır. Bizans ordusu Niksar’a kadar gelerek, burayı kuşattığı sırada İmparator Ioannes ordusunda bulunan İtalyan bir şövalyenin atının olmadığını fark etmiştir. Bunun üzerine yanında at süren yeğeni Ioannes’den atını bu şövalyeye vermesini istemiştir. Ancak bu istek yeğen Ioannes’in hiç hoşuna gitmemiş ve atını İtalyan şövalyenin bir düelloda kendisini yenmesi karşılığında vereceğini belirtmiştir. Emrine karşı gelinmesine kızan imparator kararında ısrarcı olunca, yeğen Ioannes atını şövalyeye vermiş, büyük bir hiddetle başka ata binerek Türklerin tarafına sürmüştür. Onların yanına gittiğinde düşmanca bir tavırla gelmediğini belirtmek için miğferini çıkarmış ve mızrağını ters çevirmiştir. Türkler daha önceden tanıdıkları bu gencin kendilerine katılmasını kabul etmişlerdir. Çünkü Bizans tarafından birinin kendi saflarına katılması hem karşı taraf için moral bozucu bir olaydır hem de ordu hakkında bilgi almak için büyük fırsattır. Ioannes daha sonra Konya’ya gitmiş, burada İslam’ı kabul ederek Çelebi unvanını almış sonrasında Sultan Mesud’un kızı ile evlenmiştir.[6] Ancak Ioannes ile evlendiği iddia edilen sultanın kızının Nureddin Mahmud Zengi ile evlenmiş olma iddiası da bulunmaktadır.[7]

  Ioannes ve onunla evli olduğu iddia edilen Sultan Mesud’un kızının, 1146 yılında gerçekleşen İmparator Manuel’in Konya kuşatmasında önemli rol aldıkları kaynaklarda geçmektedir. Sultan I. Mesud’un topraklarını neredeyse İznik’e kadar genişletmesinden rahatsızlık duyan İmparator Manuel Komnenos, sultana karşı sefere çıkmaya karar vermiştir. Öncesinde yaşanan çatışmaları müteakip 1146 yılında Konya önüne kadar gelmiş ve Türkiye Selçukluları başkentini kuşatmıştır. Niketas Khoniates, İmparator Manuel Komnenos Konya önüne geldiğinde Sultan Mesud’un kaçarak Aksaray’a gittiği ve şehrin savunmasını sultanın Ioannes ile evli olan kızının yaptığını aktarır.[8] Ioannes Kinnamos ise sultanın savaşın sonucunun ne olacağını bilmediği ve şehrin içinde sıkışıp kalmanın doğru olmayacağı düşüncesiyle ordusunun bir kısmını şehrin arkasında bulunan yamaca, diğer kısmını da kendisiyle beraber şehir ve Gavele kalesi arasında bir bölgeye yerleştirdiğini aktarır.[9] Devamında ise Selçuklu askerlerinin birden ortaya çıkıp Bizans ordusuna saldırdığını ve Bizans ordularının onların peşinden gittiklerini ancak pusuya düştüğünü belirtir.[10] Bu iki kaynak karşılaştırıldığında Sultan Mesud’un kaçmayıp bunu bir taktik olarak uyguladığını düşünmek daha uygun gibi görünüyor. İmparator Manuel, herhangi bir miğferi göstererek sultanın esir düştüğü yalanını söyleyerek askerlerine güç, şehirdekilere korku vermeye çalışsa da bunun gerçek olmadığı anlaşılmış ve Sultan Mesud’un eşi yaşadığını onaylamıştır.[11] Konya’yı ele geçiremeyeceğini anlayan ve ikinci Haçlı ordularının İstanbul’a gelmek üzere yolda olduğu haberini alan Manuel Komnenos kuşatmayı sonlandırmıştır.[12] Ioannes Kinnamos İmparator Manuel’in geri çekilirken sultanın eşine, Sultan Mesud’un tehlikelerden kaçtığı için yaşadığını belirten bir mektup gönderdiğini kaydetmiştir.[13] İki farklı ana kaynağın bazı verdiği bilgiler çelişse de şehrin savunmasında sultanın kızının ve eşi Ioannes’in azımsanamayacak derecede rolü olduğu aşikardır.

  Ioannes’in babası İsaakios’un isyanı ile başlayan bu süreç, Ioannes’in dahil olduğu hanedana karşı Konya kuşatmasında mücadele etmesine kadar gitmiştir. Hatta Osman Turan’ın aktardığına göre Osmanlılara dayandırılan sahte şecerelerden birisinde de, Fatih Sultan Mehmed’in Ioannes ve Sultan Mesud’un kızının soyundan geldiği iddia edilmiştir.[14]

KAYNAKÇA

Ioannes Kinnamos, Historıa (1118-1176), haz. Işın Demirkent, 2. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2020.

Niketas Khoniates, Historia (Ioannes ve Manuel Komnenos Devirleri), çev. Fikret Işıltan, 2.Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2020.

Süryani Mihail, Süryani Patrik Mihail Vakainamesi, (2. Kısım: 1042-1195), çev. Hrant D. Andreasyan, İstanbul Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul: 1944.

Kesik, Muharrem, Türkiye Selçuklu Devleti Tarihi Sultan I. Mesud Dönemi (1116-1155), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2003.

Norwich, John Julıus. Bizans Gerileme Ve Çöküş Dönemi (MS 1082-1453). çev. Selen Hırçıl Riegel, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2013.

Turan, Osman. Selçuklular Zamanında Türkiye. 15.Baskı. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2017.


[1] Niketas Khoniates, Historia (Ioannes ve Manuel Komnenos Devirleri), çev. Fikret Işıltan, (Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2020), 5.

[2] Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye, (İstanbul: Ötüken Yayınları, 2017), 196.; Muharrem Kesik, Türkiye Selçuklu Devleti Tarihi Sultan I. Mesud Dönemi (1116-1155), (Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2003), 54.

[3] Niketas Khoniates, Historia (Ioannes ve Manuel Komnenos Devirleri), 20.

[4] Süryani Mihail, Süryani Patrik Mihail’in Vakainamesi (2.kısım:1042-1195), çev. Hrand D. Andreasyan,

(İstanbul: İstanbul Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi, 1944), 96.

[5] Niketas Khoniates, Historia (Ioannes ve Manuel Komnenos Devirleri), 21.

[6] Niketas Khoniates, Historia (Ioannes ve Manuel Komnenos Devirleri), 23,; John Julius Norwich, Bizans Gerileme Ve Çöküş Dönemi (MS 1082-1453), çev.  Selen Hırçıl Riegel, (İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2013), 95.; Muharrem Kesik, Türkiye Selçuklu Devleti Tarihi Sultan I. Mesud Dönemi (1116-1155),59.

[7]Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye, 203.

[8] Niketas Khoniates, Historia (Ioannes ve Manuel Komnenos Devirleri),36.

[9] Ioannes Kinnamos, Ioannes Kinnamos’un Historia’sı (1118-1176), haz. Işın Demirkent, (Ankara: Türk Tarih

Kurumu Yayınları, 2020), 38.

[10] Ioannes Kinnamos, Ioannes Kinnamos’un Historia’sı (1118-1176), 39.

[11] Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye, 207.

[12] Ioannes Kinnamos, Ioannes Kinnamos’un Historia’sı (1118-1176), 40.; Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye, 208.

[13] Ioannes Kinnamos, ay.

[14] Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye,203.

Hilal Ulukaya

İstanbul Üniversitesi Tarih / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi. Selçuklu Tarihi ile ilgilenmekteyim.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu