Türk Tarihi

Türk Keneşi(Konseyi) Hakkında Bir Değerlendirme

  

  ‘‘Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği’’ de denilen Türk Keneşi, 3 Ekim 2009 tarihinde Türkiye, Kırgızistan, Azerbaycan ve Kazakistan’ın Nahçıvan’da bir araya gelerek Nahçıvan Antlaşması sonucu oluşturmuş oldukları uluslararası bir örgüttür. Bu örgütü oluşturma fikri dönemin Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazebayev’den çıkmıştır. Keneşe daha sonra sırasıyla Türkmenistan ve Özbekistan da katılacak, Macaristan ise bu birlikte gözlemci katılımcı olarak yer alacaktır. Bu birlik Türk Cumhuriyetlerinin bir araya gelmiş olduğu bir ‘birlik’tir ve bu ismi alma sebepleriyse adı üstünde ‘keneş’ kelimesinin birlik, topluluk anlamlarına gelmesidir. Nitekim bu kelime Eski Türkçede de toy, kurultay, meclis anlamlarını taşır. Oğuz Kağan Destanı’nda ise ‘‘…çalıg… çarlap kingeşdiler,…’’ sözü geçer. Buradaki ”kingeştiler” ifadesi ‘birleştiler, bir araya geldiler.’ anlamındadır. Elbette biz Türk Konseyi demek yerine Türk Keneşi tabirini kullanmayı tercih ediyoruz.

Uluslararası bir örgüt olan Türk Keneşi’nin bayrağı, mavi rengin üstünde beyaz renkte hilal, yıldız ve güneş sembollerinden oluşmaktadır. Bunun elbette bir anlamı vardır: Mavi Kazakistan’ın, hilal Türkiye’nin, yıldız Azerbaycan’ın, güneş ise Kırgızistan’ın bayraklarında yer alan unsurlardır ve keneşte de temsil ettikleri ülkeleri simgelemektedirler.

Resmi olarak 2009’da kurulmuştur. Ancak, keneşin nasıl kurulduğuna geldiğimizde anlatmaya yıllar öncesinden başlamamız gerekir. 1991 yılında Sovyetler Birliği dağılınca bu yazıda Türkiye hariç adı geçen ülkeler bağımsızlığını kazandı. Ertesi yıl ise bu ülkeler toplanmaya başladı. 1992’den beri toplanan ‘Türkçe Konuşan Devletler Devlet Başkanları Zirveleri’ nin yıllarca sarf ettikleri emek sonucunda bu keneş resmi olarak varlığını ilan etmiştir. 2009’a kadar toplam 8 kere toplanan zirvenin ilki, 30-31 Ekim 1992 tarihinde Türkiye’nin Ankara şehrinde gerçekleşmiştir. Bu zirveye yıllar sonra oluşturulacak Türk Keneşi’nin kurucu devletlerinin cumhurbaşkanları ve onların yanı sıra Türkmenistan ve Özbekistan devletlerinin de cumhurbaşkanları katılacaktır. Bu zirvelerdeki ana konular Türk Devletlerinin ilişkileri, bu ilişkilerin yakınlaşması ve güçlendirilmesi ve Türk coğrafyası, eğitim, dil gibi alanlardır. Diğer zirvelerin hangi tarihte, nerede kurulduğu aşağıda yer aldığı gibidir:

İstanbul(Türkiye) Zirvesi, 18 Ekim 1994
Bişkek(Kırgızistan) Zirvesi, 28 Ağustos 1995
Taşkent(Özbekistan) Zirvesi, 21 Ekim 1996
Nur Sultan(Kazakistan) Zirvesi, 9 Haziran 1998
Bakü(Azerbaycan) Zirvesi, 8 Nisan 2000
İstanbul Zirvesi, 26 Nisan 2001
Antalya(İstanbul) Zirvesi, 17 Kasım 2006
Nahçıvan (Azerbaycan) Zirvesi, 3 Ekim 2009

İşte Türk Keneşi 2009 zirvesinde kurulmuş olup temeli bu şekilde atılmıştır. Ayrıca az önce bahsettiğimiz Türk Keneşi’nden önceki birliğin yukarıya yazmadığım son zirvesi de 16 Eylül 2010’da İstanbul’da gerçekleşmiştir. Aynı zamanda bu zirvede kurulan yeni örgütün yol haritası da netleşmiştir.

Türk Keneşi çatısı altında düzenlenen zirvelerin hangi zamanlar nerede toplandığı da aşağıda yer almaktadır:

Almata(Kazakistan), 2011
Bişkek(Kırgızistan), 2012
Gebele(Azerbaycan), 2013
Bodrum(Türkiye), 2014 : Türkmenistan Cumhurbaşkanının zirveye katılmasıyla Türkmenistan da bu uluslararası örgüte katılmış oldu.
Astana(Kazakistan), 2015
Çolpon-Ata(Kırgızistan), 2018 : Özbekistan ve Macaristan Devletleri temsilci yolladı. Macaristan gözlemci ülke olarak yer almaktadır.
Bakü(Azerbaycan), 2019 : Keneşin kuruluşunun 10.yılı olması ve Özbekistan’ın tam üye olarak yer alması dolayısıyla önem arz eder.

Türk Keneşi var olma amacını aşağıda maddelediğimiz şekilde belirtmektedir.

– Taraflar arasında karşılıklı güvenin güçlendirilmesi;

– Bölge ve bölge dışında barışın korunması;

– Dış politika konularında ortak tutumlar benimsenmesi;

– Uluslararası terörizm, ayrılıkçılık, aşırılık ve sınır ötesi suçlarla mücadele için eylemlerin koordine edilmesi;

– Ortak amaçlarla ilgili her alanda etkili bölgesel ve ikili iş birliğinin geliştirilmesi;

– Ticaret ve yatırım için uygun koşulların yaratılması;

– Kapsamlı ve dengeli bir ekonomik büyüme, sosyal ve kültürel gelişimin amaçlanması;

– Hukukun üstünlüğünün sağlanması, iyi yönetim ve insan haklarının korunması konularının tartışılması;

– Bilim, teknoloji, eğitim ve kültür alanlarında etkileşimin genişletilmesi;

– Kitle iletişim araçlarıyla etkileşimin ve daha yoğun bir iletişimin teşvik edilmesi;

– Hukuki konularda bilgi değişimi ve adli iş birliğinin teşvik edilmesi.

Son olarak elbette Türk Keneşi’nin çalışma alanı çok geniştir. Siyasal, ekonomik alanlarda; eğitim, gençlik ve spor, turizm, bilgi ve iletişim teknolojileri, ulaştırma, medya ve enformasyon alanlarında iş birlikleri düzenlemiş olup çalışmalara bugün de devam etmektedirler. Her yıl 3 Ekim’de bu olay kutlanmaktadır.

Anadolu Tarih

Anadolu Tarih'in resmi hesabıdır.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu